ارسال به دوستان
کد خبر : 84887

گزارشی از نشست «فلسفه‌ی معاصر در ایران و ترکیه»/ بخش نخست؛

گزارشی از نشست «فلسفه ی معاصر در ایران و ترکیه»/ بخش نخست؛

قابل توجه کاربران محترم؛ به اطلاع میرساند مبنای فعالیت این وب سایت اطلاع رسانی علمی گسترده و متنوع می باشد بر این اساس از تمامی مقالات محققین ، پژوهشگران و سایتهایی که محتوای قلم و موضوعات پژوهش شان متناسب با فعالیت این پایگاه اطلاع رسانی است با ذکر نام محترمشان مقالات مناسب باز نشر می گردد. بدیهی است انتشار این مقالات به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای مقالات به عهده نویسنده محترم می باشد گزارشی از نشست «فلسفه ی معاصر در ایران و ترکیه»/ بخش نخست؛ «فلسفه» زبان مشترک تفاوت‎ها اندیشه‎ی فلسفی با اندیشه‎ی علمی و دینی و هر اندیشه‎ی دیگری تفاوت دارد؛ اندیشه‎ی فلسفی تا با چیزی که هنوز اندیشه نشده است مواجه نشود، حرکت نمی‎کند. فلسفه تنها تفکری است که در سطح حرکت نمی‎کند و همواره از سطح به عمق و ژرف می‎رود و این تفکر عمیق با گوش دادن آغاز می‎شود؛ صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لاَيَعْقِلُونَ . نشست فلسفه ی معاصر در ایران و ترکیه با همکاری مؤسسه ی پژوهشی «حکمت و فلسفه ی ایران» و انیستیتو «یونس امره» شعبه تهران یکشنبه پنجم مهرماه در مؤسسه ی حکمت و فلسفه برگزار شد. این نشست با حضور «عبدالحسین خسروپناه» رییس موسسه حکمت و فلسفه، «شامیل اوچال» رییس انیستیتو یونس امره در تهران، «احمت اینام»، «غلامحسین ابراهیمی‎دینانی»، «کریم مجتهدی»، «کنعان گورسوی»، «ضیاء موحد»، «علی اوتکو»، «علی‎اصغر مصلح» و با مدیریت «شهین اعوانی» همراه بود. در ادامه و در بخش اول مشروح سخنان «خسروپناه»، «اینام» و «دینانی» می‎آید.

کاربران محترم می توانند نظرات خود را در پایان هر مقاله ، با نام حقیقی یا مستعار مطرح نمایند . بدیهی است که نظرات و پیامهایی که نافی قانون و ادب نباشد و حاوی تهمت و توهین و هتک حرمت شخصیت های حقوقی و حقیقی نیستند پس از بررسی منتشر خواهند شد.  

گزارشی از نشست «فلسفه ی معاصر در ایران و ترکیه»/ بخش نخست؛

«فلسفه» زبان مشترک تفاوتها

اندیشهی فلسفی با اندیشهی علمی و دینی و هر اندیشهی دیگری تفاوت دارد؛ اندیشهی فلسفی تا با چیزی که هنوز اندیشه نشده است مواجه نشود، حرکت نمیکند. فلسفه تنها تفکری است که در سطح حرکت نمیکند و همواره از سطح به عمق و ژرف میرود و این تفکر عمیق با گوش دادن آغاز میشود؛  صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لاَيَعْقِلُونَ .

  نشست فلسفه ی معاصر در ایران و ترکیه با همکاری مؤسسه ی پژوهشی «حکمت و فلسفه ی ایران» و انیستیتو «یونس امره» شعبه تهران یکشنبه پنجم مهرماه در مؤسسه ی حکمت و فلسفه برگزار شد. این نشست با حضور «عبدالحسین خسروپناه» رییس موسسه حکمت و فلسفه، «شامیل اوچال» رییس انیستیتو یونس امره در تهران، «احمت اینام»، «غلامحسین ابراهیمیدینانی»، «کریم مجتهدی»، «کنعان گورسوی»، «ضیاء موحد»، «علی اوتکو»، «علیاصغر مصلح» و با مدیریت «شهین اعوانی» همراه بود. در ادامه و در بخش اول مشروح سخنان «خسروپناه»، «اینام» و «دینانی» میآید.

عبدالحسین خسروپناه: حکمت عقل برای اینکه به شهود و وحی برسد به عمل صالح نیازمند است

در کشور ایران هم فلسفه و هم حکمت با هم مطرح است. فلسفه از احکام و اقسام وجود با روش عقلی بحث میکند، حکمت نیز چنین است با این تفاوت که عقل در حکمت تلاش میکند تا به شهود و وحی نیز برسد؛ همان طور که حس نقش مقدماتی برای عقل دارد عقل نیز یک نقش مقدماتی برای شهود و وحی دارد.

لذا حکمت با علم کلام تفاوت دارد؛ علم کلام از نقل دینی و وحی شروع می کند و ممکن است از عقل نیز استفاده کند؛ یعنی اگر کلام، کلام عقلی باشد بعد از اینکه وحی را گرفت سعی می کند برای وحی استنباط عقلی پیدا کند؛ اما حکمت از عقل به سمت وحی می رود، در حکمت عقل برای اینکه به شهود و وحی برسد به عمل صالح هم نیازمند است؛ یعنی این گونه نیست که تنها فرد بگوید من تفکر می کنم و به حکمت می رسم، بلکه فرد باید کنار تفکر، عمل صالح هم داشته باشد؛ به قول ملای رومی:

علم و حکمت زاید از لقمه ای حلال / عشق و رقت آید از لقمه ای حلال

چون ز لقمه تو حسد بینی و دام / جهل و غفلت زاید آن را دان حرام

هیچ گندمکاری و جو بر دهد...

در نتیجه حکمت علاوه بر کشف حقیقت به دنبال استکمال نفس نیز هست؛ لذا استکمال نفس یکی از تعاریف حکمت است.

 احمت اینام: عشق به حقیقت در جغرافیای ما سابقه دار و متفاوت تر از فلسفه ی یونان است

در بحثم می خواهم از فلسفه ای صحبت کنم که امکان آن در زندگانی خودمان وجود دارد و تجربه می شود. سؤال این است: چگونه فلسفه ای که به ما زندگی هدیه کرده است را کشف کنیم؟ این پرسش ما را به سؤال دیگری می رساند: نگاه ما به زندگی چگونه باید باشد؟ به زندگی و به تجربه ی فلسفی باید چگونه نگاه کنیم؟ این نوع نگاه یک رفتار و موقعیت خاص نیاز دارد، برای رسیدن به این نگاه باید باشیم و وجود داشته باشیم؛ ترمینولوژی و اپیستمولوژی غربی باعث می شود که ما به عمق این موقعیت نرسیم و تنها برداشت سطحی داشته باشیم.

در این فرصت کوتاه قصد دارم بگویم چگونه می توانیم با رفتار خود به این تجربه ی فلسفی دست پیدا کنیم.

اولین مرحله، برای اینکه بتوانیم آن تجربه ی فلسفی را که زندگی به ما هدیه می کند درک کنیم، باید «فکری باز» داشته باشیم و تفکرهای جدید را بپذیریم. مرحله ی دوم، در زبان ترکی ما اصطلاحی داریم به نام «آچیکلوک» که معناهای زیادی دارد، اما معنای مورد نظر من «صراحت و وضوح» است، در عین اینکه به گستردگی و باز بودن در و پنجره نیز معنی می شود. ما باید به تفکرهای مختلف در افراد متفاوت به شیوه ی باز عمل کنیم و آنها مورد بررسی قرار دهیم. سیستم تفکری که وابسته به خودش و نیز بسته عمل می کند، نمیتواند با حکمت و فلسفه ارتباط برقرار کند (معنی دیگر واژه ی آچیکلوک «محاوره» و «محبت دوطرفه» نیز هست).

چراکه صراحت به معنای باز بودن وجود برای دریافت حقیقت است، حقیقتی که پوشیده است. در مقابل وجود هرطور که رفتار کنید آن نیز در برابر شما چنین رفتاری خواهد داشت، این صراحت و وضوح مهم ترین ویژگی انسان در کل دنیا و کائنات است؛ در نتیجه باید در گوش دادن و فهمیدن باز عمل کرد.

اما این موضوع برای جست وجوی حقیقت، ما را به موضوع دوم هدایت میکند و آن «صمیمیت» است؛ در واقع باید آن طور باشیم که هستیم، چراکه فلسفه و حکمت با موقعیت و رفتار استراتژیک ادامه پیدا نمی کند. معتقدم حقیقت و صمیمیت برای ادامه حکمت و فلسفه و زندگی بهتر مهم ترین ویژگی یک انسان است.

در ادامه می خواهم از ویژگی سومی صحبت کنم و آن «استقلال روح» است؛ روح آزاد یعنی با گوش خود بشنویم، با چشم خود ببینیم و با عقل خود بفهمیم. ویژگی بعدی برای داشتن فلسفه و حکمت «عشق به حقیقت» است، زیرا تفکر با عشق همراه است. وقتی فلسفه ی یونان را مطالعه می کنیم، می بینیم که واژه ی فیلوسوفیا ( Philosophia) به معنای دوستدار و جویای حقیقت است، اما این ویژگی در بین ما دچار کاستی است؛ چرا می گویم دچار کاستی است؟ زیرا من بر این باور هستم که عشق در جغرافیای ما کمی معنای متفاوت تری دارد، چه در گذشته و چه برای امروز. منظورم این است که این عشق به حقیقت و به طورکلی عشق در مرزهای ما پررنگ تر و بیشتر از آن هاست و باید سعی کنیم این عشق به حقیقت در ما خاموش نشود بلکه شعله ورتر شود؛ امکان این شعله ور شدن و زمینه ی این اشتیاق در فرهنگ و تاریخ ما هست. باور من این است که ما می توانیم از همین خاک چیزهای بسیاری را به فلسفه ی یونانی بیفزاییم و آن را گسترش دهیم.

با صراحت و باز رفتار کردن و عمل نمودن و نیز با عشق سفر کردن به ما این امکان را می دهد که به مقصد نزدیک تر شویم. البته «ادب» را به این ویژگی های مهم اضافه می کنم، ادب گذشته ای است که می تواند به ما کمک کند تا به منبع و سرچشمه ی حقیقت دست بیابیم.

ما زندگی ای داریم که مختص ماست و دارای داستان و روایت خاص خودش است و قرار است از این زندگی فلسفه را بپرورانیم، همان طور که از درخت میوه پرورانده می شود و از این ثمره می توانیم چیزهایی را به فلسفه و حکمت یونانی بیفزاییم.

 غلامحسین ابراهیمیدینانی: حقیقت فلسفه، آگاهی است و آگاهی همیشه معاصر است

نامدگان و رفتگان از دو کرانهی زمان / سوی تو میدوند هان، ای تو همیشه در میان

دکتر اینام در صحبت های خود بیشتر از هر چیز روی صداقت، صمیمیت و عشق تکیه کردند و آن ها را از آثار فلسفه دانسته اند، ولی من بیش از هر چیز این صفات را در وجود خود ایشان دیدم؛ همان طور که ایشان در سخنان خود تأکید کردند در رابطه ی فلسفه و زندگی، اول و آخر فلسفه، اول و آخر زندگی است، همان طور که اول و آخر زندگی اول و آخر فلسفه است.

در اول و آخر زندگی و فلسفه، آن ها با هم اختلافی ندارند و در بین این اول و آخر ممکن است عده ای با فلسفه نامأنوس باشند. دکتر اینام چند ویژگی و خاصیت را ذکر کردند که من اضافه می کنم «فلسفه تنها چیزی است که حق و باطل ندارد». علم صواب و خطا دارد، دین حق و باطل دارد، اما فلسفه نه صواب دارد و نه خطا و از حق و باطل نیز نمی گوید. وقتی فلسفه چیزی را کنار می گذارد و چیزی را انتخاب می کند به معنای خطای یکی و صواب دیگری نیست و این کنار گذاشتن نه به معنای باطل بودن چیز است و نه انتخاب آن به معنای صواب آن. حال سؤال این است که چرا؟ زیرا فلسفه آزادی مطلق است؛ و این تفاوت بنیادین بین دین و فلسفه و علم و فلسفه است؛ ازاین رو، فلسفه نه دین است نه علم، بلکه باید گفت حقیقت فلسفه، آگاهی است و آگاهی همیشه معاصر است. اینام در سخنان خود از تفکر باز صحبت کرد و این یعنی نگاه به یک افق و آن افق بی کران است.

در اینجا لازم است به مناسبت از آیه ای از آیات قرآن اشاره کنم؛ «سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَ فِي أَنفُسِهِم»؛ این درس فلسفه است، خداوند می گوید انسان افق دارد و هیچ موجود دیگری دارای افق نیست، افق او نیز هم در این عالم است و هم در درون. از اینجا می توانیم بین اندیشه ی فلسفی با اندیشه ی علمی و دینی و هر اندیشه ی دیگری تفاوت قائل شویم؛ اندیشه ی فلسفی تا با چیزی که هنوز اندیشه نشده است مواجه نشود، حرکت نمی کند.

فلسفه تنها تفکری است که در سطح حرکت نمی کند و همواره از سطح به عمق و ژرف می رود و این همان آزادی روح (آزادی مطلق) است که دکتر اینام در سخنان خود به آن اشاره کرد. آزادی اول همان گوش دادن است. این سخن را مستند می کنم به این گفته ی مولانا که در اول کتاب کبیر و بی نظیر خود، باآنکه مسلمان و عارف است کتاب را با بسمالله آغاز نمی کند، می گوید: «بشنو از نی چو حکایت می کند»؛ با «بشنو» آغاز سخن می کند، چرا؟ زیرا مادامی که گوش نباشد و گوش دادن، اسم و نام خداوند شنیده نمی شود. دلیل دیگر از قرآن بیاورم؛ وقتی قرآن می خواهد انسان را مذمت کند، می گوید: «صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لاَيَعْقِلُونَ»؛ در ابتدا می گوید کر هستند، چون کر هستند لال نیز هستند و اگر کر و لال هستند پس بی شعور نیز هستند. وقتی انسان قدرت شنیدن داشته باشد قدرت گفت وگو دارد و با شنیدن و گفتن، آزادی متولد می شود؛ شنیدن و گفت وگو (دیالوگ) به همراه آزادی، تنها راه فلسفه است.

پیروان ادیان با هم کنار نمی آیند، نژادها به سختی با هم وارد گفت وگو می شوند، ملیت ها با هم مشکل دارند؛ تنها به این دلیل که زبان مشترک ندارند و تنها زبان مشترکی که می تواند تمام افراد با تمام تفاوت هایشان را در دور یک میز کنار هم قرار دهد «فلسفه» است.

دین مقدس اسلام به عقلانیت و تفکر اهمیت بسیار داده است و مکرر در آیات انسان ها را به آن دعوت کرده است و کسانی که تفکر و عقلانیت ندارند مورد مذمت قرار گرفته اند. تنها دو کشوری که با رفتن زیر پرچم اسلام (نمی خواهم این سخن من حمل بر نژادپرستی شود) با روش تفکر آشناست ایران و ترکیه است؛ زیرا می بینیم برخی ملت هایی که مسلمان شدند با تفکر آشنا نشدند و امروز این نمونه ها را در داعش می بینیم؛ اسلام بدون تعقل و تفکر.

درحالی که اگر اسلام با تفکر و تعقل همراه نباشد آثارش داعش و طالبان خواهد بود. خوشبختانه دو کشور ایران و ترکیه به نظر می رسد جز تفاوت در زبان، به لحاظ فرهنگی تفاوتی با یکدیگر ندارند. در ادامه به نکته ای اشاره کنم که از زبان یکی از اساتید الهیات ترک بنده در یکی از سفرهایم شنیدم؛ ایشان گفتند اگر ایران و ترکیه نبودند که فرهنگ اسلام را نوشتند و به عالمیان شناساندن، دیگران خوردن و خوابیدن و هیچ کاری نکردند.

در نتیجه باید بدانیم انسان منهای فلسفه و تفکر فلسفی یک موجود یخ زده خواهد بود که با یک موجود منجمد تفاوتی نخواهد داشت.

در دوران جوانی تمام آثار ابن تیمیه را خوانده ام که این موضوع را در کتاب «ماجرای فکر فلسفی» آورده ام. او یک مسلمان است و همان طور که در قرآن و احادیث از عقل تعریف شده است او نیز در «منهاج السنه النبویه» که یکی از مهم ترین کتاب اوست، می گوید عقل خوب است؛ اما چنین توضیح می دهد که کار عقل این است، دست انسان را می گیرد و گام به گام تا به دست پیغمبر اسلام می دهد و سپس غزل خداحافظی می خواند و از دنیا کوچ می کند.

باید از پیروان او پرسید، آن عقلی که ما را می برد تا دستمان را به دست پیامبر اسلام بدهد بعد کجا می رود؟ تا آنجا با عقل رفتیم، چه کسی کلمات پیغمبر را می خواهد بفهمد اگر عقل می رود؟

در دنیای امروز از پوزیتیویسم صحبت می شود، علم پوزیتیویسم است و باید این طور باشد؛ اما ابن تیمیه که علم هم ندارد یک پوزیتویست کامل حتی پوزیتویست تر از کارل نپ است.

این جماعت تنها عقل را به عنوان یک ابزار می پندارند و این است که کار بشر را خراب می کند. حال باید از این افراد پرسید اگر عقل ابزار است باید کسی آن را به کار برد، پس حال به کاربرنده ی این ابزار کیست؟ اگر این سؤال را از آن ها بپرسید قطعاً پاسخ می دهند انسان. حال باید پرسید انسان بدون عقل یا با عقل؟

در جلسه ای بودم که صورت جلسه ی آن «ساختار ماده» بود و باید در مورد ساختار ماده صحبت می کردم. من به آن ها گفتم سؤال را جلوتر می برم و بیش از اینکه در مورد ساختار ماده صحبت کنم از ماهیت ماده می خواهم بپرسم، اینکه ماده چیست که بعد برسیم به اینکه ساختار آن چیست. سؤال ماده چیست به جایی نرسید، زیرا آن ها جواب منطقی برای آن نداشتند.

در دنیای امروز علمای شرق و غرب به اتفاق مبنای عالم را از یک انفجار (بیگ بنگ) می دانند. از برخی فیزیک دانان کشورم پرسیدم آنچه که منفجر شد چه بود؟ آنان از چیزی نام بردن به نام «تکینگی». گفتند ما با یک متدی به تکینگی می رسیم و در واقع باید گفت آن تکینه منفجر شد. گفتم تکینگی چیست؟ توضیحی نداشت. ازاین رو، نمی دانم چه چیزی منفجر شد که جهان را به وجود آورده است.

لذا اگر فلسفه و تفکر عمیق فلسفی نباشد نه دین درست فهمیده می شود و نه زندگی معنای درست پیدا می کند و نه علم به راه درستی می رود. علم راه خودش را می رود ولی کورکورانه، زیرا نه می داند هدف چیست یا از کجا آمده و به کجا خواهد رفت.

به نقل از سایت فرهنگ امروز



نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :