ارسال به دوستان
کد خبر : 269143

سنت گرایی در سیره اسلامی(2)

سیره در معنای دوم از اهمیت بسزایی برخوردار است، زیرا در این حالت است که امکان تعمیم پذیری به زمان و مکان های دیگر را نیز دارد.

انتشار این مقاله به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای  آن به عهده نویسنده محترم می باشد .

کاربران محترم می توانند نظرات خود را در پایان هر مقاله ، با نام حقیقی یا مستعار مطرح نمایند.  بدیهی است که نظرات و پیامهایی که نافی قانون و ادب نباشد و حاوی تهمت و توهین و هتک حرمت شخصیت های حقوقی و حقیقی نیستند پس از بررسی منتشر خواهند شد.  

سنت گرایی در سیره اسلامی(2)

سیره در معنای دوم از اهمیت بسزایی برخوردار است، زیرا در این حالت است که امکان تعمیم پذیری به زمان و مکان های دیگر را نیز دارد.

آنچه در سیره مهم است، این است که بتوانیم کالبد رفتار را از روح آن تفکیک کنیم و روح رفتار را که می تواند ثابت و پایدار باشد کشف کنیم. این معنا از سیره، به مفهومی که امروزه تحت عنوان «سبک زندگی» به کار می رود، بسیار نزدیک است. هنگامی که از سبک زندگی صحبت می کنیم، مقصود همان سبک و سیاق رفتارهاست که در یک زندگی اعمال می شود و نحوه زندگی یک فرد را از دیگری متمایز می کند. معنای دوم سیره، از نکات مهمی است که در پیروی ما از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) باید مورد توجه قرار گیرد. به طور مثال، مسواک زدن پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) یک رفتار بود و می دانیم که به آن تأکید زیادی شده و خود ایشان فرمودند که اگر بر امت من دشوار نمی آمد، مسواک زدن به هنگام هر نماز را بر آنان واجب می کردم (و لو لا أشق على امتی لأمرتهم بالسواک عند کل صلاة) .

  پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) برای انجام این کار، از چوب های مخصوص گیاهی که در مکه می رویید استفاده می کرد. این به یک معنا، سبک و سیاق انجام کار است که همان معنای نخست سیره است. می دانیم که امروزه برخی از مسلمانان برای مسواک کردن از همان چوب هایی استفاده می کنند که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) استفاده می کرد و در واقع، سیره را به معنای نخست آن دنبال می کنند. اما این جنبه از رفتار ایشان، یک مسئله تاریخی و جغرافیایی است و وابسته به زمان بوده و ضرورتی وجود ندارد که برای الگو گرفتن از رفتار ایشان، از همان چوب برای مسواک زدن استفاده کنیم. امروزه مسواک هایی هست که بسیار دقیق تر و بهتر می تواند دهان را پاکیزه کند و اگر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در این روزگار ظهور می کرد، بی تردید از آن ها استفاده می نمود، زیرا مقصود از این کار را که بهداشت دهان و دندان است، بهتر انجام می دهند. توجه به این مقصود، ما را به معنای دوم سیره نزدیک می کند.

بر اساس معنای دیگر سیره، در این رفتار پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) منطقی وجود دارد و به عبارت دیگر، در آن روحی وجود دارد و جسدی. جسد رفتار، همان ظاهر است که وابستگی های زمانی و مکانی اش روشن است و روح آن پا کیزگی دهان است. بر این اساس، کسی که می خواهد از ایشان پیروی کند، باید این روح یا منطق رفتار را تحقق ببخشد، هرچند که شکل آن به طور طبیعی، متناسب با زمان و مکان دیگرگون خواهد بود.

عدم تفکیک میان ظاهر و باطن یا جسد و روح رفتار ممکن است ما را گرفتار ظاهرگرایی کند و گاه به نقض غرض منجر شود، و ما به واقع با رفتار خویش، وهنی نسبت به ایشان روا داریم. بنابراین، در پیروی از سیره پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) باید بتوانیم منطق رفتارها را بشناسیم و در صورت لزوم آن را به صورت فرا زمانی و فرامکانی تحقق بخشیم.

نمونه های دیگری نیز برای این نوع تفکیک می توان در نظر گرفت. به طور مثال، می توان به رفتار محترمانه با دیگران اشاره کرد. یکی از سبک های رفتاری پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) احترام کردن نسبت به دیگران و حتی افراد کوچکتر بود. اما می دانیم که احترام یک بعد اجتماعی - فرهنگی نیز دارد که آن را وابسته به زمان و مکان می کند. بر این اساس، چگونه احترام کردن، و چه رفتاری را حاکی از احترام دانستن، همیشه ثابت نیست.

هرچند برخی از رفتارهای احترام آمیز، مانند سلام کردن، ثابتند، اما همین رفتارها نیز ممکن است شکل متفاوتی پیدا کند. در روستاهای کشور خود ما این رسم وجود دارد که هر کس از اتاق بیرون رفت، هنگام بازگشتن باز هم باید سلام کند، هرچند به دفعات از اتاق بیرون برود و فاصله آن ها نیز از هم بسیار اند ک باشد. احترام کردن در این روستاها چنین راه و رسمی دارد و هر کس آن را مراعات نکند، حاکی از بی احترامی خواهد بود. این جنبه از رفتار مذکور، وابستگی زمانی - مکانی - فرهنگی دارد، اما عنصر حرمت گذاری آن فرازمانی است. آداب اجتماعی می تواند متفاوت باشد، اما اصول اخلاقی ثابت است. مسئله حرمت گذاری به انسآن ها امری اخلاقی است. انسان شریف است و رعایت این شرافت امری اخلاقی است. اما این که چگونه حرمت گذاری کنیم ممکن است از جایی به جایی متفاوت باشد.

 [تفکیک میان ثابت و متغیر]

مسئله تفکیک میان ثابت و متغیر، در احکامی هم که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) آورده و مسلمانان از آن ها پیروی می کنند، مطرح است. اصطلاح «تنقیح مناط» که در بررسی های اجتهادی فقه به کار می رود و به معنای «مشخص کردن معیار» در یک حکم دینی است، ناظر به همین تفکیک میان ثابت و متغیر است. اگر فقیهی بتواند در بررسی یک حکم معیار آن را مشخص سازد، آنگاه می تواند آن معیار را متناسب با زمان و مکان خود به کار گیرد و حکم مورد نظر را توسعه بدهد. مانند این که مشخص شود حرمت شراب به خاطر سکرآور بودن آن بوده و آنگاه بر هر مادۂ سکرآور دیگری هم که نامش در قرآن ذکر نشده، توسعه یابد. این خود، نوعی درگذشتن از حدود زمانی و مکانی احکام پیشین است.

اما درگذشتن از این حدود می تواند حتی عمیق تر باشد، به طوری که در ظاهر حکم تفاوت ایجاد کند، چنانکه در ظاهر، امر حرامی حلال شود یا مضمون حکمی دگرگون شود. به طور مثال، هنگامی که امام خمینی رحمه الله فتوا دادند که شطرنج امروزه حکم حرمت ندارد، چنین تغییری را مطرح کردند. درحالی که پیش از آن تصور بر این بود که بازی شطرنج به طور مطلق حرام است، ایشان با بررسی فقهی و مشخص کردن معیار حرمت آن، به این نتیجه رسیدند که امروزه آن معیار مطرح نیست و این بازی شکل قمار ندارد و بنابراین حرام محسوب نمی شود.

منبع: درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران، جلد دوم، خسرو باقری، صص65-63، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، چاپ نخست، 1389


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :