ارسال به دوستان
کد خبر : 269139

سنت گرایی در سیره اسلامی(1)

در مقام توصیف، سنت گرایی در اند یشه اسلامی ، حاکی از موضعی نظری برای به فهم درآوردن حیات آدمی است. بر این اساس، حیات اجتماعی به لحاظ موجودیت خود، پیوند گسست ناپذیری با سنت دارد و بدون توجه به آن نمی توان فهم مناسبی از حیات اجتماعی فراهم آورد. اما در این سنت گرایی، علاوه بر جنبه توصیفی، جنبه ای تجویزی نیز وجود دارد. در مقام تجویز، سنت گرایی بیانگر آن است که برای تداوم مناسب حیات اجتماعی، باید ارتباط با گذشته را همواره حفظ و از آن تغذیه کرد. نتیجه سنت گرایی، احترام به دستاوردهای نسل های پیشین و بهره برداری از آن در هموار کردن راه آینده است.

انتشار این مقاله به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای  آن به عهده نویسنده محترم می باشد .

کاربران محترم می توانند نظرات خود را در پایان هر مقاله ، با نام حقیقی یا مستعار مطرح نمایند.  بدیهی است که نظرات و پیامهایی که نافی قانون و ادب نباشد و حاوی تهمت و توهین و هتک حرمت شخصیت های حقوقی و حقیقی نیستند پس از بررسی منتشر خواهند شد.  

سنت گرایی در اند یشه اسلامی(1)

در مقام تجویز، سنت گرایی بیانگر آن است که برای تداوم مناسب حیات اجتماعی، باید ارتباط با گذشته را همواره حفظ و از آن تغذیه کرد.

در مقام توصیف، سنت گرایی در اند یشه اسلامی ، حاکی از موضعی نظری برای به فهم درآوردن حیات آدمی است. بر این اساس، حیات اجتماعی به لحاظ موجودیت خود، پیوند گسست ناپذیری با سنت دارد و بدون توجه به آن نمی توان فهم مناسبی از حیات اجتماعی فراهم آورد. اما در این سنت گرایی، علاوه بر جنبه توصیفی، جنبه ای تجویزی نیز وجود دارد. در مقام تجویز، سنت گرایی بیانگر آن است که برای تداوم مناسب حیات اجتماعی، باید ارتباط با گذشته را همواره حفظ و از آن تغذیه کرد. نتیجه سنت گرایی، احترام به دستاوردهای نسل های پیشین و بهره برداری از آن در هموار کردن راه آینده است.

 از سوی دیگر، عنصر دوم در سنت گرایی تحولی، یعنی تحولی بودن، تفاوت آن را با کل گرایی افراطی نشان می دهد زیرا هرچند در این نوع کل گرایی، سنت و گذشته در نظر گرفته می شود، اما تغییر و تحول آن به منزله بسط هویتی است که از پیش در «کل» نهفته بوده است و بنابراین، تحول آزادی رخ نمی دهد. به طور مثال، در کل گرایی مارکسیسم ارتدکس، هنگامی که از جامعه سرمایه داری سخن به میان می آید، تحولات پیشین و جاری آن همچون مراحل بسط کلیتی است که آغاز و پایان مشخصی برای آن وجود دارد و به عبارت دیگر، هویتی مستقل از افراد برای آن در نظر گرفته می شود که راه خود را می رود.

اما عنصر دیگر، یعنی «تحولی» بودن در سنت گرایی، بیانگر تحولی آزاد است که از پیش در چیزی به عنوان «هویت اجتماعی» یا «مرحله ای تاریخی» رقم نخورده است. بر این اساس، هر جامعه ای، در عین حال که از سنت های پیشین پیروی می کند، باید نقش ویژه خود را در شرایط خاص خود درک و ایفا کند. بنابراین، پیروی چشم بسته از راه و رسم گذشتگان روا نیست. این نه تنها به جز میت منجر خواهد شد بلکه متضمن انکار نقش نسل های کنونی و آینده در رقم زدن سرنوشت خودشان خواهد بود. بنابراین، همچنان که فرارفتن از گذشته پذیرفته نیست، فروماندن در آن نیز قابل قبول نخواهد بود. به بیان دیگر، همچنان که برخی از سرمایه ها و دستاوردهای گذشتگان ثبات دارد و باید از آن ها بهره مند شد، برخی دیگر، مشمول زمانند و با سپری شدن زمان، قابل بهره مندی نخواهند بود و باید با شناخت موقعیت های نوظهور، منشأ تحول در آن ها شد و حلق ه هایی بر زنجیره پیوند نسلی افزود.

این دو جنبه سنت گرایی تحولی، یعنی تکیه بر گذشته و در عین حال برگذشتن از آن، در خطاب خداوند به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) درخصوص نحوه ارتباط با الگوهای گذشته به روشنی بیان شده است. در این خطاب، با اشاره به الگوهای پیشین چنین آمده است: «اولئک الذین هدى الله فبهدیهم اقتده...»: «اینان کسانی هستند که خدا هدایتشان کرده است؛ پس به هدایت آنان اقتدا کن». به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) گفته شده است که به «هدایت» پیامبران پیشین اقتدا کند. علامه طباطبایی (۱۳۹۱ق /۱۹۷۱م) در تفسیر المیزان به این نکته اشاره کرده است که به کار رفتن تعبیر «فبهدیهم اقتده» (به هدایت آنان اقتدا کن) به جای تعبیری چون «بهم اقتده» (به آنان اقتدا کن) قابل تأمل است. تعبیر دوم به صورت مطلق و غیرگزینشی، حاکی از آن است که هر رفتاری را که از آن ها سر زده، تو نیز انجام بده، اما تعبیر نخست بیانگر نوعی گزینش است، یعنی به آن دسته از احکام شریعت های پیشین که نسخ شده، اعتنا مکن و تنها از آنچه پایدار است و نسخ نشده، پیروی کن. این به گزینشی بودن اقتدا اشاره دارد و گونه ای از سنت گرایی تحولی را به نمایش می گذارد.

همین منطق سنت گرایی تحولی در پیروی ما از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نیز صادق خواهد بود. به عبارت دیگر، باید در نظر بگیریم که در رفتارهای ایشان، کدام جنبه ها مشمول مرور زمان است و کدام نیست و دسته دوم را به عنوان اسوه برگزینیم و در شرایط خاص زمانی و مکانی خود، به کار بگیریم.

 [مفهوم سیره]

در این خصوص، مناسب است به مفهوم «سیره» توجه ویژه ای کنیم. این کلمه بر وزن «فعله» در زبان عربی، حاکی از سبک و سیاق است. به طور مثال، کلمه «جلسه» که از ریشه «جلس» بر این وزن ساخته شده، به معنای نوع نشستن یا طرز و سبک نشستن خواهد بود. وقتی درباره سیره پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) صحبت می کنیم، بیش از آنکه به رفتارهای ایشان ناظر باشد، به سبک و سیاق این رفتارها مربوط است. این سبک و سیاق رفتار نیز خود به دو معنا می تواند به کار رود؛ در یک معنا، این کلمه به سبک و سیاق مشهود در ظاهر رفتار اشاره دارد و در معنای دیگر، به سبک و سیاق باطنی یا منطق رفتار ناظر است. سیره نویسان در صدر اسلام، به رغم آنکه از واژه سیره برای عنوان کتاب خود استفاده کردند، معنای دوم را کمتر مورد توجه قرار دادند (مطهری، ۱۳۶۸).

 سیره در معنای دوم از اهمیت بسزایی برخوردار است، زیرا در این حالت است که امکان تعمیم پذیری به زمان و مکان های دیگر را نیز دارد. رفتارها گاه زمانی و مکانی اند و به موقعیت زمانی و مکانی وابستگی دارند و گاه چنین نیستند و می توانند در موقعیت های دیگر نیز مطرح باشند. در معنای دوم آنچه در سیره مهم است، این است که بتوانیم کالبد رفتار را از روح آن تفکیک کنیم و روح رفتار را که می تواند ثابت و پایدار باشد کشف کنیم. این معنا از سیره، به مفهومی که امروزه تحت عنوان «سبک زندگی» به کار می رود، بسیار نزدیک است. هنگامی که از سبک زندگی صحبت می کنیم، مقصود همان سبک و سیاق رفتارهاست که در یک زندگی اعمال می شود و نحوه زندگی یک فرد را از دیگری متمایز می کند. معنای دوم سیره، از نکات مهمی است که در پیروی ما از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) باید مورد توجه قرار گیرد.

منبع: درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران، جلد دوم، خسرو باقری، صص63-61، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، چاپ نخست، 1389


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :