Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 250620
تاریخ انتشار : 17 آذر 1397 7:0
تعداد بازدید : 112

الاهیات شلایرماخر

شلایر ماخر یکی از مهم ترین و تاثیرگذارترین الاهیدان پروتستان است. به نظر او جوهر دین در احساس دینی خاصی که احساس وابستگی مطلق است، یافت می شود. تجربه دینی در نظرگاه شلایر ماخر بسیار مهم و اساس و مغز دین است و راهی است برای دست یافتن به خدا و ارتباط گرفتن با اوست.

انتشار این مقاله به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای  آن به عهده نویسنده محترم می باشد .

کاربران محترم می توانند نظرات خود را در پایان هر مقاله ، با نام حقیقی یا مستعار مطرح نمایند . بدیهی است که نظرات و پیامهایی که نافی قانون و ادب نباشد و حاوی تهمت و توهین و هتک حرمت شخصیت های حقوقی و حقیقی نیستند پس از بررسی منتشر خواهند شد

الاهیات شلایرماخر

نویسنده: عارفه گودرزوند(دانشجوی دکتری مطالعات تطبیقی ادیان)

چکیده
شلایر ماخر یکی از مهم ترین و تاثیرگذارترین الاهیدان پروتستان است. به نظر او جوهر دین در احساس دینی خاصی که احساس وابستگی مطلق است، یافت می شود. تجربه دینی در نظرگاه شلایر ماخر بسیار مهم و اساس و مغز دین است و راهی است برای دست یافتن به خدا و ارتباط گرفتن با اوست.

مقدمه
یکی از مسائل مهم مسیحیت پس از روشنگری این بود که منشا و ذات دین را در کجا باید جستجو نمود. دین شناسی از نتایج نقد تاریخی بود. نقد تاریخی کتاب مقدس، مکاشفه بودن آن را زیر سوال برد، و این آتوریته کتاب مقدس را با مشکل مواجه نمود، زیرا نقد تاریخی، بسیاری از مطالب کتاب مقدس را اسطوره ای و غیر واقعی دانست و این باعث پیدایش شاخه ای به نام اسطوره شناسی مقایسه ای شد، زیرا روشنفکران در پی آن بر آمدند تا ریشه اسطوره های کتاب مقدس را در ادیان باستان جستجو نمایند، و این حرکت بر خلاف تعالیم کلیسا بود که کتاب مقدس را تماماً مکاشفه الهی می شمرد و از سوی دیگر معتقد بود مکاشفه منحصر به مسیحیت است.
روشنفکران در پی تحقیقات خود متوجه شدند بسیاری از اسطوره های کتاب مقدس در فرهنگ های دیگر به خصوص بین النهرین وجود داشته و یهودیان می توانستند در ارتباط با آن فرهنگ ها، مواردی چون اسطوره های آفرینش را فرا گرفته باشند. از دل اسطوره شناسی مقایسه ای دین شناسی مقایسه ای به وجود آمد و در ادامه رویکردهای دیگر دین شناسی درست شد. همه رویکردهای دین شناسی به دنبال سه هدف بودند: منشا دین چیست؟ پرسه تحول و تکامل دین چگونه بوده است؟ تاثیر دین در زندگی فردی و اجتماعی چگونه بوده است؟ نسل اول دین شناسان به دنبال جواب سوال اول و دوم بودند و نسل دوم آنها سوال سوم را هدف قرار دادند.
نقش شلایرماخر در الاهیات مسیحی
شلایر ماخر نیز به عنوان یک مسیحی پروتستان به دنبال منشا دین بود. او نقد تاریخی کتاب مقدس را قبول داشت و خواست بازتعریفی از ایمان مسیحی ارائه دهد که با مطالبات عصر روشنگری سازگار باشد. البته در نظام فکری او آموزه هایی چون تثلیث قرار داشت که با مولفه های روشنگری سازگار نبود اما او معتقد بود اینها را باید پذیرفت. او در آلمانی زندگی می کرد که جریان رومانتیسیزم در آن حاکم بود و واکنشی به عقل گرایی شمرده می شد.
دوره شک گرایی و محافظه کاری
پس از رنسانس عقل محور همه چیز شد و از نظر اجتماعی نظام اخلاقی غیر دینی رواج یافت، زیرا باور بر این بود که انسان توان تدبیر امور روحانی و دنیوی خود را دارد. اما این تفکر به جنگ های داخلی اروپا و در نهایت جنگ جهانی ختم شد و برخی الهیدانان گفتند این کشتارها بدین خاطر است که نظام اخلاق دینی را کنار گذاشتیم.
آدمی تنها یک بعد عقلی و علمی ندارد بلکه دارای عواطف و احساسات هم می باشد و نباید همه چیز را به عقل او معطوف داشت. حلقه رومانتیک های برلین. شلایر ماخر از یک سو هم پروتستان و کشیش بود و هم در حلقه رومنتیک های جوان برلین حضور داشت، و از اینکه می دید اهل هنر به ویژه نسل جوان علاقه ای به دین ندارند رنج می برد.
از یک سو چون شلایرماخر یک کشیش بود تعصب و غیرت دینی داشت
  و از سوی دیگر تضاد برخی آموزه های کتاب مقدس با عقل و فهم بشری را می پذیرفت. این ناهمگونی ها مدت ها ذهن او را به خود مشغول کرده بود و به دنبال راه حل فکری بود تا اینکه طرحی به نظرش رسید و به تدریج آن را نظام مند کرد تا اینکه به نظریه تجربه دینی «religious experience» ختم شد.
انسان قرون وسطی اسرار را می پذیرفت اما انسان پس از رنسانس سر را قبول نمی کرد و به دنبال جواب عقلانی مسائل می گشت. شلایر ماخر عقل را تنها معیار نمی دانست و به احساس هم اهمیت می داد اما مطالب خلاف عقل مسیحیت و کتاب مقدس را هم نمی پسندید. به نظر شلایر ماخر دین چیزی بیش از الهیات و اخلاق بود و نباید به الهیات و اخلاق فروکاسته می شد.

دین دانش صرف یا عمل صرف نبود و چیزی فراتر از شناخت امر صحیح [الهیات] و عمل به آن [اخلاق] بود. شلایرماخر دین را در ساحت احساس آدمی تعریف می کرد و آن را نوعی شور، میل، اشتیاق و گرایش به امر نامتناهی می دانست. بر این اساس دین هویت مستقلی از فلسفه و الهیات داشت که در حوزه عقل نظری تعریف می شد، و هویت مستقلی از حوزه اخلاق داشت که در حوزه عقل عملی تعریف می شد.
شلایر ماخر باورها و داگماها و همچنین شعائر را هویت دین نمی دانست بلکه همه را پوسته دین می شمرد و جوهر و حقیقت دین در نظر او احساس بود. بنا بر این اگر افرادی از عقائد دینی یا مناسک دینی فرار می کردند نباید بی دین شمرده می شدند. وی با طرح این مسئله می خواست دین را از نقادی فیلسوفانی چون کانت و هیوم حفظ کند.
کانت در کتاب عقل نظری تمام براهین اثبات خدا را رد کرد و هیوم از طریق رد معجزات هویت تاریخی کتاب مقدس و مکاشفات را رد کرد، اما شلایر ماخر می گفت: حقیقت دین این براهین و داگماها نیست چنانچه گزاره های تاریخی هم نیست بلکه احساسات حقیقت دین هستند نه اندیشه. پس نقدهای فیلسوفان ضرری به هویت و مغز دین نمی زند بلکه پوسته دین را نفی می کند، چنانچه تلاش عقلانی فیلسوفانی چون آکوئیناس هم نفعی به حال دین ندارد، چرا که آنان پوسته دین را ثابت می کنند نه هویت و حقیقت آن را. شلایر ماخر در کتاب «
On religion» نقش یک دین شناس را ایفا می کند و نظریه دین شناسی خود را شرح می دهد و دین را نه مجموعه ای از باورهای عقل نظری و نه مجموعه ای از مناسک و اخلاقیات عقل عملی می شمارد، بلکه دین را نوعی احساس و میل معرفی می کند. منظور شلایر ماخر دین متنی نیست که در کتب و متون دینی دیده می شود، بلکه دین زیستی است که در درون ایمانداران جای دارد و دینداری نامیده می شود.
دینداری یک آگاهی از تجربه شهود همانندی خود با عالم در محدودیت و وابستگی است. یعنی احساس کنیم همه ما محدود و متکی به امری نامحدود هستیم. این تجربه نوعی آگاهی حضوری و شهودی از محدودیت خود و همه موجودات دیگر، و وابستگی همه ما به یک امر نامحدود است. این احساس مستقیماً توسط آفرینش انسان در او نهاده شده و از بیرون نیامده است.
از یک سو چون شلایرماخر یک کشیش بود تعصب و غیرت دینی داشت
  و از سوی دیگر تضاد برخی آموزه های کتاب مقدس با عقل و فهم بشری را می پذیرفت. این ناهمگونی ها مدت ها ذهن او را به خود مشغول کرده بود و به دنبال راه حل فکری بود تا اینکه طرحی به نظرش رسید و به تدریج آن را نظام مند کرد تا اینکه به نظریه تجربه دینی «religious experience» ختم شد.
الاهیات شلایرماخر
شلایر ماخر در کتاب «
Christian faith» نقش یک متکلم و الهیدان را ایفا می کند و متعلق این احساس را شرح می دهد، که احساس وابستگی به مبدا یا قدرتی دیگر. او معتقد است گزاره های کتاب مقدس گزارش خلقت جهان نیست بلکه گزارشی از احساس وابستگی مطلق و عواطف دینی هستند که از جان بر آمده و بر زبان جاری شده اند. شلایر ماخر از نظریه خود چند نتیجه می گیرد: 
1. کتاب مقدس نه وحی و نه گزارش وحی است بلکه گزارش تجربه دینی ثبت شده است، بنا بر این نمی تواند ملاک نهایی دین باشد. آتوریته غایی نه از آن پاپ است و نه از آن کتاب مقدس، بلکه ملاک اصلی دین قلب انسان دیندار است.
2. دین از فلسفه و علم جدا است و نباید انتظار داشته باشیم که فلسفه و علم دین را تبیین کنند یا اینکه دین با گزاره های علمی فلسفی سازگار باشد.
3. تجلی دین در زندگی اخلاقی انسان و ارتباط با همنوعان ظاهر می شود. دین ما را با دیگر انسان ها و بعد با همه موجودات مرتبط می کند چرا که همه ما محدود و وابسته به امر نامحدود هستیم که خدا است. این ارتباط نباید با همنوعان و کائنات قطع شود و قطع این ارتباط گناه است و خود بینی و خود خواهی به حساب می آید و باعث قطع ارتباط از منبع نامحدود می شود.
4. خداوند مسیح را به عنوان میانجی و معلم ما قرار می دهد تا به ما بیاموزد چگونه با خدا و همنوعان خود مرتبط باشیم. معجزه عیسی مسیح نیز حضور تمام و کمال خدا در عالی ترین وجه در وجود او است و از این جهت برای ما الگو است. مسیح که بالاترین درجه احساس وابستگی مطلق را داشت لبریز از خدا بود و احساس وابستگی مطلق به خدا، او را به خدا رسانده بود. مسیح انسان کامل بود که خدا شده بود.

5. از آنجا که اساس دین تجربه دینی است باید پذیرفت که ادیان دیگر هم از این احساس وابستگی مطلق به امر نامحدود بهره مند هستند و نباید آنها را باطل شمرد، گرچه کامل ترین احساس دینی توسط مسیح تجربه شده است.
منبع
شلایرماخر و تجربه دینی، مجتبی زروانی، پزوهش نامه فلسفه دین، پاییز و زمستان 1385.

 

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

پربيننده ترين مطالب

ورود کاربر

حديث

امام على عليه السلام :اِنَّ اللّه َ عَزَّوَجَلَّ رَكَّبَ فِى الْمَلائِكَةِ عَقْلاً بِلا شَهْوَةٍ وَ رَكَّبَ فِى الْبَهائِمِشَهْوَةً بِلا عَقْلٍ وَ رَكَّبَ فى بَنى آدَمَ كِلَيْهِما فَمَنْ غَلَبَ عَقْلُهُ شَهْوَتَهُ فَهُوَ خَيْرٌ مِنَالْمَلائِكَةِ وَ مَنْ غَلَبَتْ شَهْوَتُهُ عَقْلَهُ فَهُوَ شَرٌّ مِنَ الْبَهائِمِ

خداوند عزوجل، در وجود فرشتگان، عقل بدون شهوت و در چارپايان، شهوت بدونعقل و در وجود انسان، عقل و شهوت را با هم قرار داد، پس هر كس كه عقلش بر شهوتشپيروز گردد، از فرشتگان بهتر است و هر كس شهوتش بر عقلش پيروز گردد، از چارپايانبدتر است.

علل الشرايع، صفحه ۴، حدیث ۱