Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 250608
تاریخ انتشار : 17 آذر 1397 7:0
تعداد بازدید : 209

اعتدال در زندگی پیامبر اسلام زندگی زاهدانه ی رسول خدا

در رابطه با زهد و بی رغبتی به دنیا، شایسته است دربارۀ ساده زیستی و رسول خدا(صلی الله علیه و اله) سخن بگوییم. امیرمؤمنان(علیه السّلام) می فرماید: «برای شما کافی است که از راه و رسم زندگی پیامبر اسلام پیروی کنی تا راهنمای خوبی برای تو در شناخت بدی ها و عیب های دنیا و رسوایی ها و زشتی های آن باشد.» یعنی بهترین دلیل برای این که بدانید دنیاگرایی و دل بستن به زرق و برق آن و اسراف و تبذیر نعمت ها، مذموم و نکوهیده است، این است که ببینید پیامبر اکرم(صلی الله علیه و اله) با این دنیا چگونه رفتار کرده و چگونه از آن بهره برده است. پیامبری که رهبر مسلمانان است و به عنوان حاکم کشور اسلامی در مدینه حکومت می کند و دارای نیروی نظامی و اقتصادی و بیت المال و دستگاه قضایی است و از امکانات مالی بسیاری برخوردار است، امّا در عین حال، بسیار ساده و فقیرانه زندگی می کند و خودش را اسیر و بندۀ تجملات دنیا نکرده است.

انتشار این مقاله به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای  آن به عهده نویسنده محترم می باشد .

کاربران محترم می توانند نظرات خود را در پایان هر مقاله ، با نام حقیقی یا مستعار مطرح نمایند . بدیهی است که نظرات و پیامهایی که نافی قانون و ادب نباشد و حاوی تهمت و توهین و هتک حرمت شخصیت های حقوقی و حقیقی نیستند پس از بررسی منتشر خواهند شد.  

 

اعتدال در زندگی پیامبر اسلام

زندگی زاهدانه ی رسول خدا


چکیده
در رابطه با زهد و بی رغبتی به دنیا، شایسته است دربارۀ ساده زیستی و رسول خدا(صلی الله علیه و اله) سخن بگوییم. امیرمؤمنان(علیه السّلام) می فرماید: «برای شما کافی است که از راه و رسم زندگی پیامبر اسلام پیروی کنی تا راهنمای خوبی برای تو در شناخت بدی ها و عیب های دنیا و رسوایی ها و زشتی های آن باشد.» یعنی بهترین دلیل برای این که بدانید دنیاگرایی و دل بستن به زرق و برق آن و اسراف و تبذیر نعمت ها، مذموم و نکوهیده است، این است که ببینید پیامبر اکرم(صلی الله علیه و اله) با این دنیا چگونه رفتار کرده و چگونه از آن بهره برده است. پیامبری که رهبر مسلمانان است و به عنوان حاکم کشور اسلامی در مدینه حکومت می کند و دارای نیروی نظامی و اقتصادی و بیت المال و دستگاه قضایی است و از امکانات مالی بسیاری برخوردار است، امّا در عین حال، بسیار ساده و فقیرانه زندگی می کند و خودش را اسیر و بندۀ تجملات دنیا نکرده است.


 

در رابطه با زهد و بی رغبتی به دنیا، شایسته است مقداری دربارۀ ساده زیستی و زندگی زاهدانۀ رسول خدا(صلی الله علیه و اله) سخن بگوییم؛ چرا که معیار قرار دادن سیرۀ عملی آن بزرگوار، به چند دلیل دارای اهمیت است: نخست این که: خدای تعالی، پیامبرش را الگو و اسوه ی شایسته برای مسلمانان قرار داده و فرموده است: «لَقَدْ کانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کانَ یَرْجُوا اللَّهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَکَرَ اللَّهَ کَثِیراً»؛ قطعاً برای شما در اقتدا به رسول الله(صلی الله علیه و اله)، سرمشقی نیکوست برای آن کس که به خدا و روز بازپسین امید دارد و خدا را فراوان یاد می کند.[1] پروردگار مهربان در این آیه شریفه، مسلمانان را به یک نمونه و الگوی زنده، راهنمایی می کند و او، پیامبری معصوم است که می تواند با عملش، ما را به دین و آیین صحیح هدایت نماید و به تعبیر دیگر، خداوند می خواهد بگوید، ثمره و عصارۀ آیین حیات بخش اسلام، وجود نازنین پیامبر اکرم(صلی الله علیه و اله) است. اگر رفتار و کردار و سخنانش را الگوی زندگی خویش قرار دهید، به سعادت و خوشبختی دنیا و آخرت دست می یابید. ناگفته نماند که پیامبر(صلی الله علیه و اله) ویژگی هایی منحصر به فردی دارد که فقط مربوط به خود اوست و دیگران نمی توانند از آن پیروی کنند؛ مثلاً آن حضرت اجازه یافت نُه همسر داشته باشد، همچنین نمازشب بر او واجب بود و بر دیگران مستحب و نیز: هیچ کس حق ندارد پس از رحلت رسول خدا(صلی الله علیه و اله) با همسران وی ازدواج کند و زنان او، اُمّ المؤمنین و مادر مسلمانان محسوب می شوند. در این گونه ویژگی های اختصاصی، کسی نمی تواند از آن حضرت پیروی کند؛ امّا در همۀ امور عبادی و سیاسی و اجتماعی دیگر، مسلمانان وظیفه دارند سیره رفتاری و عملی آن گرامی را سرمشق خویش قرار دهند.خداوند، دنیا را «دارالغرور» و آخرت را «دارالقرار» نامیده است، لذا در مقایسه با آن جهان ابدی و جاودانه، این دنیای فانی ارزشی ندارد و نباید به آن دل بست. همچنین، پیامبر فهمید که خداوند دنیا را دشمن می دارد، او نیز دنیا را دشمن داشت و فریفتۀ آن نشد. خداوند، دنیا را کوچک شمرد، پیامبر نیز آن را کوچک و خوار شمرد؛ چرا که خدای تعالی، زندگی دنیا را «لهو و لعب» و جایگاه فخرفروشی و ثروت اندوزی نامید و پیامبر که تربیت شدۀ خداست، از چنین دنیایی سخت نفرت داشت.
 
نکتۀ دیگری که باید به آن توجه کرد، این است که: پیشوای مسلمانان در هر زمانی با توجه به شرایط معیشتی مردم، وظیفه ای دارد. قبلاً ذکر کردیم که روزی سفیان ثوری متوجه شد امام صادق(علیه السّلام) لباسی سفید و بسیار لطیف و نازک بر تن دارد، لذا بر امام خُرده گرفت و گفت: «شما نباید این لباس را بپوشید و خود را به زیورهای دنیا آلوده سازی؟» امام صادق(علیه السّلام) به او فرمود: «ممکن است تو وضع ساده و فقیرانۀ رسول خدا(صلی الله علیه و اله) و اصحاب آن حضرت در آن زمان را پیش خود مجسم سازی و فکر کنی که مسلمانان باید تا روز قیامت، عین آن وضع را الگو و نمونه قرار دهند و همیشه فقیرانه زندگی کنند، امّا من به تو می گویم که رسول خدا(صلی الله علیه و اله) در زمانه ای می زیست که فقر و تنگدستی بر آن چیره بود و عموم مردم از داشتن لوازم اولیه زندگی محروم بودند»؛ لذا وضع خاص آن حضرت و اصحابش، مربوط به وضع عمومی آن روزگار بود، امّا در روزگاری که وسایل زندگی فراهم شد و فراوانی و وفور نعمت پیش آمد، شایسته ترین مردم بر استفاده از آن نعمت ها، نیکوکاران و مؤمنان هستند؛ نه فاسقان و منافقان و کافران. بنابراین، یکی از چیزهای قابل توجه این است که پیامبر و زمامدار مسلمین، باید سطح زندگی اش را در سطح زندگی افراد متوسط و حتّی ضعیف جامعه خویش قرار دهد؛ زیرا وقتی محرومان جامعه می بینند زندگی رهبرشان، همانند آن ها ساده و فقیرانه است، زندگی خودشان بر آنان سخت نمی آید و جامعه دچار هرج و مرج و شورش نمی شود و زمینه نافرمانی از حکومت مرکزی فراهم نمی گردد. پیش تر آوردیم که عاصم بن زیاد از اهالی بصره، زندگی فقیرانه ای پیشه کرده و زن و فرزندانش را رها کرده و در غاری به عبادت مشغول شده بود؛ امیرمؤمنان(علیه السّلام) به او گفت: «چرا زندگی را بر خود و خانواده ات سخت گرفته ای؟» پاسخ داد: «من زندگی شما را الگوی خویش قرار داده ام.» حضرت به او فرمود: «وای بر تو! من همانند تو نیستم. خداوند بر پیشوایان حق واجب کرده که خود را با مردم ناتوان همسو کنند، تا فقر و نداری، تنگدست را به هیجان نیاورد و به طغیان نکشاند.»[2] و در جای دیگر، امیرمؤمنان(علیه السّلام) به عثمان بن حنیف فرمود: «آگاه باش که امام شما از دنیای خود، به دو جامه فرسوده و دو قرص نان رضایت داده است. بدانید که شما توانایی چنین کاری را ندارید، امّا با پرهیزکاری و تلاش فراوان و پاکدامنی و راستی، مرا یاری دهید.»[3]
 
اکنون با توجه به نکاتی که بیان کردیم، برخی از ویژگی های اخلاقی و زندگی زاهدانۀ رسول خدا(صلی الله علیه و اله) را در کلام امام علی(علیه السّلام)، مدنظر قرار می دهیم. امیرمؤمنان(علیه السّلام) در توصیف پیشوای بزرگ اسلام می فرماید: «وَ لَقَدْ کَانَ فِی رَسُولِ الله(صلی الله علیه و اله) کَافٍ لَکَ فِی الأسْوَةِ وَ دَلِیلٌ لَکَ عَلی ذَمِّ الدُّنْیَا وَ عَیْبِهَا وَ کَثْرَةِ مَخَازِیهَا وَ مَسَاوِیَهَا»؛ برای شما کافی است که از راه و رسم زندگی پیامبر اسلام پیروی کنی تا راهنمای خوبی برای تو در شناخت بدی ها و عیب های دنیا و رسوایی ها و زشتی های آن باشد.» یعنی بهترین دلیل برای این که بدانید دنیاگرایی و دل بستن به زرق و برق آن و اسراف و تبذیر نعمت ها، مذموم و نکوهیده است، این است که ببینید پیامبر اکرم(صلی الله علیه و اله) با این دنیا چگونه رفتار کرده و چگونه از آن بهره برده است. پیامبری که رهبر مسلمانان است و به عنوان حاکم کشور اسلامی در مدینه حکومت می کند و دارای نیروی نظامی و اقتصادی، بیت المال و دستگاه قضایی است و از امکانات مالی بسیاری برخوردار است، امّا در عین حال، بسیار ساده و فقیرانه زندگی می کند و خودش را اسیر و بندۀ تجملات دنیا نکرده است. «إذْ قُبِضَتْ عَنْهُ أطْرَافُهَا وَ وُطِئَتْ لِغَیْرِهِ أکْنَافُهَا»؛ زیرا دنیا از هر سو بر او تنگ گرفت و برای غیر او آباد و گسترانیده شد؛ یعنی پیامبر(صلی الله علیه و اله) به گونه ای با دنیا رفتار کرد که دنیا از او ناامید شد و فهمید که وی فریبش را نخواهد خورد؛ لذا رفت و خودش را در دامان دیگران انداخت. «وَ فُطِمَ عَنْ رِضَاعِهَا وَ زُرِیَ عَنْ زَخَارِفَهَا»؛ رسول خدا(صلی الله علیه و اله) از پستان دنیا شیر نخورد و از زر و زیورهای آن فاصله گرفت. «قَضَمَ الدُّنْیَا قَضْماً وَ لَمْ یُعَرْهَا طَرفاً»؛ پیامبر ما، دنیا را فرومایه و بی ارزش می پنداشت. از این رو، از دنیا چندان نخورد که دهان را پر کند و با گوشۀ چشم به دنیا نگریست و به آن، علاقه ای نشان نداد. حتّی گوشۀ چشمش را به دنیا عاریه نداد؛ یعنی دل بسته دنیا نبود، با گوشه چشم به دنیا نگریست و توجه ای به آن نشان نداد. «أهْضَمُ أهْلِ الدُّنْیَا کَشْحاً»؛ دو پهلویش از تمام مردم، فرورفته تر و لاغرتر بود؛ یعنی هیچ گاه غذای سیر نخورد. امام علی(علیه السّلام) پس از رحلت رسول خدا(صلی الله علیه و اله) فرمود: «پدر و مادرم فدای آن که هیچ گاه نانش نرم نبود و تا روز رحلتش، هرگز سه روز پیاپی، یک وعده کامل از نان گندم نخورد... من اگر او را الگو قرار ندهم، می ترسم روز قیامت با او محشور نشوم.»[4] «وَ أخْمَصُهُمْ مِنَ الدُّنْیَا بَطْناً»؛ پیامبر، از همۀ یارانش، شکمش گرسنه تر بود.
 
در تاریخ جنگ احزاب آمده که وضع مسلمانان به اندازه ای ناگوار بود که نان کمیاب شد و رسول خدا(صلی الله علیه و اله) که رهبر مسلمانان بود، از شدت گرسنگی، سنگ به شکمش می بست که فشار گرسنگی را تحمل کند. «عُرِضَتْ عَلَیْهِ الدُّنْیَا فَأبی أنْ یَقْبِلَهَا»؛ دنیا به پیامبر(صلی الله علیه و اله) عرضه شد، امّا از پذیرش آن خودداری کرد. امام باقر(علیه السّلام) به محمّد بن مسلم فرمود: «جبرئیل سه بار کلید گنج های زمین را نزد آن حضرت آورد و او را در انتخاب آن مخیر ساخت، بی آن که خداوند چیزی از پاداش اخروی او بکاهد. لیکن آن گرامی در هر بار، تواضع و فروتنی در برابر پروردگارش را (بر تمام گنج های زمین) برمی گزید.[5] «وَ عَلِمَ أنَّ اللهَ سُبْحَانَهُ أبْغَضَ شَیْئاً فَأَبْغَضَهُ وَ حَقَّرَ شَیْئاً فَحَقَّرَهُ وَ صَغَّرَ شَیْئاً فَصَغَّرَهُ»، چرا پیامبر(صلی الله علیه و اله) با دنیا این گونه رفتار می کرد؟ زیرا دانسته بود که این دنیا نزد خدا ارزشی ندارد و فقط وسیله ای برای رسیدن به آخرت است.
خداوند، دنیا را «دارالغرور» و آخرت را «دارالقرار» نامیده است، لذا در مقایسه با آن جهان ابدی و جاودانه، این دنیای فانی ارزشی ندارد و نباید به آن دل بست. همچنین، پیامبر فهمید که خداوند دنیا را دشمن می دارد، او نیز دنیا را دشمن داشت و فریفتۀ آن نشد. خداوند، دنیا را کوچک شمرد، پیامبر نیز آن را کوچک و خوار شمرد؛ چرا که خدای تعالی، زندگی دنیا را «لهو و لعب» و جایگاه فخرفروشی و ثروت اندوزی نامید و پیامبر که تربیت شدۀ خداست، از چنین دنیایی سخت نفرت داشت.
 
نشانۀ پیروی از راه خدا و پیامبر(صلی الله علیه و اله)

در فراز بعدی، امام علی(علیه السّلام) ما را با معیاری مهم آشنا می فرماید. این معیار، به ما می فهماند که در خط خدا و رسول خدا هستیم یا نه. برای آشنایی با این معیار، دانستن، مقدمه ای لازم است و آن این که: ما می دانیم که دوستِ دوست می شود دوست انسان؛ لیکن دوستِ دشمن انسان می شود دشمن انسان. بنابراین، اگر ما دوستی داشته باشیم که تمام عیار در خدمت دشمن ماست، این را دیگر نمی توان دوست نامید، بلکه او دشمن ماست؛ لذا اگر بخواهیم با دشمن خود بجنگیم، باید با دوست خود که در خدمت دشمن ماست، نیز بجنگیم. با توجه به این مقدمه، به سراغ سخن امام علی(علیه السّلام) می رویم و آن معیاری که وعدۀ آن را دادیم. امام علی(علیه السّلام) می فرماید: «دنیا مبغوض خدا و رسول اوست و ما که ادعا می کنیم مطیع و فرمان بردار خدا و رسول او هستیم، اگر محبوب ما بشود آن چیزی که مبغوض خدا و رسول است، همین کفایت می کند که ما با خدا و رسول او مخالفت ورزیده و دشمنی کرده باشیم؛ زیرا آن چیزی را دوست داشته ایم که آن ها با آن دشمنی کرده اند و اگر فقط همین یک خصلت در ما باشد و همینطور بزرگ بشماریم آنچه را که خدا و رسول کوچک شمرده اند، کافی است که ما چیزی را در امر اطاعت خدا و رسول ادعا کرده باشیم که عملاً با آن مخالفت و دشمنی ورزیده باشیم و از فرمان خدا و رسول سرپیچی کرده باشیم. با این اوصاف می فرماید: پیامبر(صلی الله علیه و اله) وقتی دید خداوند دل بستن به دنیا را دشمن می دارد و دنیا را در مقایسه با عالَم آخرت کوچک می شمارد، پیامبر نیز به دنیا دل نبست و با آن دشمنی ورزید و آن را کوچک شمرد. حال ما نیز، فکر و عمل خود را با الگو و اسوۀ خودمان دربارۀ دنیا مقایسه کنیم. اگر راه او را برویم، مطیع او هستیم وگرنه عملاً با خدا و رسول او مخالفت و دشمنی کرده ایم. لذا می فرماید: «وَ لَوْ لَمْ یَکُنْ فِینَا الّا حُبُّنَا مَا أبْغَضَ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ تَعْظِیمُنَا مَا صَغَّرَ اللهُ وَ رَسُولُهُ، لَکَفی بِهِ شِقَاقاً للهِ وَ مُحَادَّةً عَنْ أمْرِ اللهِ»؛ و اگر ما آن چه را خدا و پیامبرش دشمن می دارند، دوست بداریم، یا آن چه را خدا و پیامبرش کوچک می شمارند، بزرگ بداریم، همین برای نشان دادن دشمنی ما با خدا و سرپیچی از فرمان های او کافی است. در ادامه خطبه، امام(علیه السّلام) به نمونه هایی از ساده زیستی پیامبر(صلی الله علیه و اله) اشاره کرده و می فرماید: «وَ لَقَدْ یَأْکُلُ عَلَی الأرْضِ وَ یَجْلِسُ جِلْسَةَ الْعَبْدِ»؛ همانا پیامبر(صلی الله علیه و اله)، وقتی می خواست غذا بخورد، روی زمین می نشست و نشستن او بر زمین، همچون بردگان بود؛ یعنی مانند صاحبان زر و زور، متکبرانه و مغرورانه جلوس نداشت. با توجه به این که پیامبر(صلی الله علیه و اله) مقامی داشت که جبرئیل امین در سفر معراج از ایشان عقب ماند و چون پیامبر(صلی الله علیه و اله) از او پرسید: «چرا جلوتر نمی آیی؟» در جواب گفت: «إمْضِهْ، فَوَالله لَقَدْ وَطَئْتَ مَکَاناً مَا وَطَئَهُ بَشَرٌ وَ مَا مَشی فِیهِ بَشَرٌ قَبْلَکَ»؛ ای پیامبر! به راه خود ادامه بده. به خدا سوگند، به مکانی قدم نهاده ای که هرگز بشری به آن قدم نگذاشته و هیچ انسانی پیش از تو در آن راه نرفته است. سپس افزود: «لَوْ دَنَوْتُ قَدْرَ أنْمُلَةً لَاحْتَرَقْتُ»؛ من اگر به اندازۀ یک بند انگشت جلوتر بیایم، می سوزم. چنین پیامبری با این مقام در میان مردم، مانند بردگان روی زمین می نشست و حتّی بسیاری از اوقات، بدون هیچ زیراندازی، روی زمین می نشست و غذا می خورد.[6] «وَ یَخْصِفُ بِیَدِهِ نَعْلَهُ وَ یَرْقَعُ بِیَدِهِ ثَوْبَهُ»؛ از نشانه های دیگر تواضع و فروتنی او این که با دست خود، کفشش را وصله می زد و جامه خود را با دست خویش می دوخت. «وَ یَرْکَبُ الْحِمَارَ الْعَارِی وَ یَرْدِفُ خَلْفَهُ»؛ آن گرامی، بر درازگوش برهنه سوار می شد و شخص دیگری را نیز پشت سر خویش سوار می کرد؛ برای این که از هرگونه تکبر و غرور دوری کرده باشد. «وَ یَکُونُ السِّتْر عَلی بَابِ بَیْتِهِ، فَتَکُونُ فِیهِ التَّصَاوِیرَ، فَیَقُولُ: یَا فُلانَةُ! غَیِّبِیهِ عَنِّی، فَإنِّی إذَا نَظَرْتُ إلَیْهِ، ذَکَرْتُ الدُّنْیَا وَ زَخَارِفَهَا»؛ آن حضرت در یکی از روزها که به خانه آمد، دید یکی از همسرانش پرده ای زیبا و دارای نقش و نگار، بر درِ خانه آویخته است. آن گرامی، فوراً همسرش را صدا زد و فرمود: «این پرده را از برابر چشمانم دور کن، زیرا وقتی به آن می نگرم، به یاد دنیا و زیورهای فریبندۀ آن می افتم.» «فَأَعْرَضَ عَنِ الدُّنْیَا بِقَلْبِهِ وَ أمَاتَ ذِکْرَهَا مِنْ نَفْسِهِ»، این جمله به همان معنای دوم زهد اشاره دارد؛ یعنی وقتی دل نمی خواهد، چشم هم نباید آن را ببیند.امام علی(علیه السّلام) می فرماید: «دنیا مبغوض خدا و رسول اوست و ما که ادعا می کنیم مطیع و فرمان بردار خدا و رسول او هستیم، اگر محبوب ما بشود آن چیزی که مبغوض خدا و رسول است، همین کفایت می کند که ما با خدا و رسول او مخالفت ورزیده و دشمنی کرده باشیم؛ زیرا آن چیزی را دوست داشته ایم که آن ها با آن دشمنی کرده اند و اگر فقط همین یک خصلت در ما باشد و همینطور بزرگ بشماریم آنچه را که خدا و رسول کوچک شمرده اند، کافی است که ما چیزی را در امر اطاعت خدا و رسول ادعا کرده باشیم که عملاً با آن مخالفت و دشمنی ورزیده باشیم و از فرمان خدا و رسول سرپیچی کرده باشیم.
لذا می فرماید: پیامبر(صلی الله علیه و اله)، یاد دنیا را از جان خویش بیرون کرد و علاقۀ به آن را در دل خود می راند. «وَ أحَبَّ أنْ تَغِیبَ زِینَتَهَا عَنْ عَیْنِهِ کَیْلا یَتَّخِذَ مِنْهَا رِیَاشاً وَ لا یَعْتَقِدُهَا قَرَاراً وَ لا یَرْجُو فِیهَا مُقَاماً»؛ آن گاه به خاطر این نفرت درونی از زینت های دنیا بود که همواره دوست داشت جاذبه های فریبندۀ دنیا از دیدگانش پنهان بماند تا از آن لباس زیبایی تهیه نکند و آن را قرارگاه دائمی خود نداند و امید ماندن در دنیا را نداشته باشد. یعنی چنان خیال نکند که دنیا جای ماندن است و سرگرم لذّت ها و زینت های آن شده و از یاد خدا و آخرت غافل گردد. «فَأَخْرَجَهَا مِنَ النَّفْسِ وَ أشْخَصَهَا عَنِ الْقَلْبِ وَ غَیَّبَهَا عَنِ الْبَصَرِ»؛ بنابراین، رسول خدا(صلی الله علیه و اله)، یاد و خاطره دنیا را از دل خویش بیرون کرد و دل از دنیا بر کند و چشم از دنیا و زیبایی های آن پوشاند. «وَ کَذلِکَ مَنْ أبْغَضَ شَیْئاً أبْغَضَ أنْ یَنْظُرَ إلَیْهِ وَ أنْ یَذْکُرَ عِنْدَهُ» و این، یک معیار روحی و روانی است که اگر کسی از چیزی بدش می آید، خوش ندارد که به آن بنگرد، یا نام آن چیز نزد وی بر زبان آورده شود. آری، اگر کسی واقعاً از عمق جان از دنیا بدش بیاید، دیگر نباید چشم به زرق و برق و زینت ها و زخارف آن بدوزد. این همه تبلیغات رنگارنگ که همه روزه از کالاهای دنیا در رسانه های گروهی پخش می شود، مردم را بیشتر به مصرف زدگی و تجمل گرایی و دنیادوستی تشویق می کند و آخرت را از یادشان می برد.
 
در این جا، امام علی(علیه السّلام) سؤالی را مطرح می کند و خود با دلیل و برهان به آن پاسخ می دهد و ما را به پیمودن راه پیامبر(صلی الله علیه و اله) تشویق و ترغیب نماید تا با تأسی به آن حضرت از غرق شدن در تجمل گرایی و اسراف و تبذیر که بلای روزگار ماست، در امان بمانیم؛ لذا می فرماید: «وَ لَقَدْ کَانَ فِی رَسُولِ الله(صلی الله علیه و اله) مَا یَدُلُّکَ عَلی مَسَاوِی الدُّنْیَا وَ عُیُوبِهَا، إذْ جَاعَ فِیهَا مَعَ خَاصَّتِهِ وَ زُوِیَتْ عَنْهُ زَخَارِفُهَا مَعَ عَظِیمِ زُلْفَتِهِ، فَلْیَنْظُرَ نَاظِرٌ بِعَقْلِهِ: أکْرَمَ اللهُ مُحَمَّداً بِذلِکَ أمْ أَهَانَهُ؟ فَإنْ قَالَ أهَانَهْ، فَقَدْ کَذَبَ بِالإفْکِ الْعَظِیمِ، وَ إنْ قَالَ أکْرَمَهُ،فَلْیَعْلَمْ أنَّ اللهَ قَدْ أهَانَ غَیْرَهُ حَیْثُ بَسَطَ الدُّنْیَا لَهُ وَ زَوَاهَا عَنْ أقْرَب النّاسِ»؛ پس هر صاحب فکر و اندیشه ای باید با عقل خویش به درستی بیندیشد که آیا خدا، محمّد(صلی الله علیه و اله) را به داشتن این صفات گرامی داشت، یا او را خوار کرد؟ اگر بگوید خوار کرد، دروغ گفته و بهتانی بزرگ زده است و اگر بگوید: او را گرامی و عزیز داشته، پس باید بداند خدا کسی را خوار کرده که دنیا را برای او گسترانیده و از نزدیکترین مردم به خودش دور نگه داشته است. پس پیروی کننده باید از پیامبر(صلی الله علیه و اله) پیروی کند و به دنبال او راه رود و قدم به جای قدم او گذارد وگرنه از هلاکت در امان نخواهد بود. امیرمؤمنان(علیه السّلام) در این جا نتیجه می گیرد که: اگر می خواهید بدی و عیوب دنیا را بشناسی، نگاه کن و بیندیش که آیا خداوند، پیامبرش را دوست داشته است یا نه؟ آیا پیامبر با آن مقام و عظمتش در پیشگاه پروردگار که چنین ساده و فقیرانه در دنیا زندگی کرده است، آیا خدا او را دوست داشته یا می خواسته او را خوار کند؟ اگر بگویی خداوند می خواسته پیامبرش را خوار کند، کسی این را نمی پذیرد؛ چرا که خداوند پیامبر را خیلی دوست می داشت و در قرآنش، بارها و بارها از او دفاع و حمایت کرده است؛ لذا این سخن اصلاً پذیرفته نیست. بنابراین باید بگوییم که خداوند پیامبر خود را دوست می داشت، امّا در عین حال دنیا را به او نداده است. پس نتیجه می گیریم که خداوند، دنیا را به کسانی می دهد که دوستشان ندارد. به همین جهت، خدای تعالی در قرآن می فرماید: «وَ لَوْ لا أَنْ یَکُونَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً لَجَعَلْنا لِمَنْ یَکْفُرُ بِالرَّحْمنِ لِبُیُوتِهِمْ سُقُفاً مِنْ فِضَّةٍ وَ مَعارِجَ عَلَیْها یَظْهَرُونَ»؛ و اگر نه این بود که همۀ مردم (در انکار خداوند) امتی واحد گردند، قطعاً برای خانه های آنان که به خدای رحمان کفر می ورزیدند، سقف ها و نردبان هایی از نقره قرار می دادیم که بر آن ها بالا روند.[7] یعنی اگر مردم به خدا کافر نمی شدند و نمی گفتند که این چه بدبختی است که ما داریم، ثروت دنیا را به پای کافران می ریختیم. یعنی داشتن دنیا و غرق لذات دنیا شدن، دلیل عزت و احترام نزد پروردگار محسوب نمی شود.
خداوند تعالی با ریختن دنیا به پای آنان، می خواسته خوارشان کند، زیرا دنیا را برای دشمنان خود آن قدر زیبا و پر رونق قرار داده، با این که دشمن خدایند؛ امّا همین دنیا را از نزدیک ترین و عزیزترین انسان ها در نزد خود، یعنی پیامبرش، دور داشته است؛ لذا رسول اکرم(صلی الله علیه و اله) با آن مقام و عظمتی که نزد پروردگار مهربان داشت، دستش از مال دنیا تهی بود و زاهدانه و فقیرانه زندگی می کرد و فقیرانه از دنیا رحلت فرمود و چیزی از زر و سیم و قصر و کاخ مجلل از خود بر جای نگذاشت. «فَتَأَسّی مُتَأَسٍّ بِنَبِیِّهِ وَ اقْتَصَّ أثَرَهُ وَ وَلِجَ مَوْلِجَهُ وَ الّا فَلا یَأْمَن الْهَلَکَةِ»؛ بنابراین، هر کس می خواهد در این مسیر از پیامبرش تبعیت کند و به او اقتدا نماید، باید به دنبال او راه رود و قدم بر جای قدم او بگذارد وگرنه اگر از سیره و روش آن حضرت فاصله بگیرد، از هلاکت در امان نخواهد بود. «فَإنَّ اللهَ جَعَلَ مُحَمَّداً(صلی الله علی و اله) عَلَماً لِلسَّاعَةِ وَ مُبَشِّراً بِالْجَنَّةِ وَ مُنْذِراً بِالْعُقُوبَةِ»؛ زیرا خداوند، محمّد(صلی الله علیه و اله) را نشانۀ قیامت و بشارت دهنده بهشت و ترساننده از عذاب دوزخ قرار داده است. یعنی دیگر پس از پیامبر آخرالزمان، پیامبری نمی آید و پایان کار امّت او، به برپایی قیامت منجر می شود. پس وقتی ایشان به رسالت مبعوث شد، گویا خداوند می خواهد بگوید: ای مردم! پروندۀ فرزندان آدم، با آمدن آخرین پیامبر در این دنیا مختومه شد و شما به قیامت نزدیک شده اید. پس از پیامبرتان پیروی کنید تا دچار خسران نشوید. «خَرَجَ مِنَ الدُّنْیَا خَمِیصاً وَ وَرَدَ الآخِرَةَ سَلِیماً»؛ او با شکمی گرسنه از دنیا رفت، ولی با سلامت جسم و جان وارد آخرت شد. «لَمْ یَضَعْ حَجَراً عَلی حَجَرٍ، حَتّی مَضی لِسَبِیلِهِ وَ أجَابَ دَاعِیَ رَبَّهُ»؛ سنگی بر سنگی نگذاشت و کاخ های مجلل نساخت تا این که دعوت پروردگارش را اجابت کرد و به سرای باقی شتافت. «فَمَا أعْظَمَ مِنَّةَ اللهِ عِنْدَنَا حِینَ أنْعَمَ عَلَیْنَا بِهِ سَلَفاً نَتَّبِعُهُ وَ قَائِداً نَطَأَ عَقِبَهُ»؛ و چقدر بزرگ است منتی که خداوند با بعثت پیامبر(صلی الله علیه و اله) بر ما نهاده و چنین نعمت بزرگی به ما عطا فرموده است؛ رهبر پیشتازی که باید از او پیروی کنیم و پیشوایی که باید راه او را تداوم بخشیم. «وَ اللهِ لَقَدْ رَقَّعْتُ مِدْرَعَتِی هذِهِ حَتّی اسْتَحْیَیْتُ مِنْ رَاقِعِهَا. وَ لَقَدْ قَالَ لِی قَائِلٌ: ألا تَنْبِذُهَا عَنْکَ؟ فَقُلْتُ: أغْرُبْ عَنِّی، فَعِنْدَ الصَّبَاحِ یَحْمَدُ الْقَوْمُ السُّری» و در پایان سخن، امیرمؤمنان(علیه السّلام) به خدا سوگند یاد می کند که من از روش همان پیامبری پیروی کردم و چنان ساده زندگی کردم که آن قدر این پیراهن پشمین را وصله زدم که از وصله کنندۀ آن شرمسار شدم؛ تا این که روزی کسی به من گفت: «آیا این پیراهن وصله دار را دور نمی افکنی؟» به او گفتم: «از من دور شو! صبحگاهان معلوم می شود که چه کسی راه را (شب هنگام که همه در خواب بوده اند) پیموده و به مقصد رسیده است. و این، ضرب المَثَلی است در عرب، کنایه از این که آینده از آنِ استقامت کنندگان است و فرجام نیکو از آنِ پارسایان. وقتی روز قیامت فرا رسید و ترازوی اعمال و حساب و کتاب را برپا کردند، آن گاه معلوم خواهد شد چه کسانی اهل سعادت و بهشتند و چه کسانی اهل شقاوت و دوزخ.
 
نمایش پی نوشت ها:
[1]
-سورۀ احزاب: 21.
[2]
-نهج البلاغه، خطبه 209.
[3]
-نهج البلاغه، نامه 45.
[4]
-بحارالانوار، ج 40/331. در برخی روایات از قول امام صادق(علیه السّلام) آمده که: پیامبر(ص)، سه روز از نان جو سیر نخورد و هرگز نان گندم نخورد.
[5]
-امالی طوسی، ج 2/303.
[6]
-کافی، ج 2/329.
[7]
-سورۀ زخرف: 33.

منبع: کتاب اعتدال در اسلام، اصغر رضوانی دهاقانی، قم، چاپخانه زم زم، چاپ اول، پاییز 1393 ش.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

پربيننده ترين مطالب

ورود کاربر

حديث

امام صادق علیه السلام : اِنَّ صِلَةَ الرَّحِمِ تُهَوِّنُ الْحِسابَ يَوْمَ الْقِيامَةِ

معاشرت و رفت و آمد با خويشاوندان، حساب روز قيامت را بر انسان آسان می‌كند.

بحارالانوار: جلد 74، صفحه 102