Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 249237
تاریخ انتشار : 30 آبان 1397 8:20
تعداد بازدید : 51

آداب اجتماعی از منظر کتاب «اصول کافی» (قسمت چهارم)

مردمِ هر جامعه ای در محیط زندگی شان، خود را به رعایت قوانین اجتماعی ملزم می کنند. پُر واضح است که انجام این قوانین، متضمن امنیت، آرامش و رفاه نسبی است. مردمی که به ترک بدی ها و انجام خوبی ها عادت کرده اند، با امنیت زندگی می کنند و دربارۀ آیندۀ خود و فرزندانشان دغدغه ای ندارند؛ لذا دین مبین اسلام با در نظر گرفتن عوامل و موانع سعادت دنیا و آخرت مردم، بهترین و جامع ترین برنامه ها را در قالب اوامر و نواهی تدوین کرده و در اختیار مردم قرار داده است که عمل به آن ها، عاقبت نیک و سعادت را در پی دارد.

انتشار این مقاله به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای  آن به عهده نویسنده محترم می باشد .

کاربران محترم می توانند نظرات خود را در پایان هر مقاله ، با نام حقیقی یا مستعار مطرح نمایند . بدیهی است که نظرات و پیامهایی که نافی قانون و ادب نباشد و حاوی تهمت و توهین و هتک حرمت شخصیت های حقوقی و حقیقی نیستند پس از بررسی منتشر خواهند شد.  

 

آداب اجتماعی از منظر کتاب «اصول کافی» (قسمت چهارم)

گردآورند: رامین بابازده

چکیده
مردمِ هر جامعه ای در محیط زندگی شان، خود را به رعایت قوانین اجتماعی ملزم می کنند. پُر واضح است که انجام این قوانین، متضمن امنیت، آرامش و رفاه نسبی است. مردمی که به ترک بدی ها و انجام خوبی ها عادت کرده اند، با امنیت زندگی می کنند و دربارۀ آیندۀ خود و فرزندانشان دغدغه ای ندارند؛ لذا دین مبین اسلام با در نظر گرفتن عوامل و موانع سعادت دنیا و آخرت مردم، بهترین و جامع ترین برنامه ها را در قالب اوامر و نواهی تدوین کرده و در اختیار مردم قرار داده است که عمل به آن ها، عاقبت نیک و سعادت را در پی دارد.
1. مؤمن و مقتضیات زمان

حماد بن عثمان گوید: در محضر امام صادق(ع) بودم که مردى به آن حضرت عرض کرد: أصلحک الله! شما فرمودید که على بن ابى طالب(ع) لباس زبر و خشن بر تن می کرد، پیراهن چهار درهمى می پوشید و مانند این ها، در حالى که بر تنِ شما لباس نو مى‏بینیم! حضرت به او فرمود:
همانا على بن ابى طالب(ع) آن لباس ها را در زمانى می پوشید که بدنَما نبود، و اگر آن لباس را این زمان می پوشید، به بدى انگشت نما می شد. بهترین لباسِ هر زمان، لباس مردمِ آن زمان است، ولى قائمِ ما اهل بیت زمانى که قیام کند، همان جامۀ على(ع) را پوشیده و به روش على(ع) رفتار کند (زیرا آن حضرت، حکم فرمایی و زمام دارى کند و وظیفۀ امام در زمان حکومتش این است که خود را در ردیفِ مردمِ فقیر آورد).[1]

2. قلبِ مسلمان حقیقی

سفیان ثورى به مردى قریشى از اهل مکه گفت: ما را نزد جعفر بن محمد (امام صادق(ع)) ببر! آن مرد گوید: او را خدمتش بردم، هنگامى که آن حضرت بر مرکب خویش سوار شده بود. سفیان به او عرض کرد: اى ابا عبدالله! حدیث سخنرانى پیامبر اکرم(ص) را در مسجد خیف براى ما بازگو! فرمود: «اکنون که سوار شده‏ام؛ بگذار دنبال کارم بروم! وقتى آمدم، به تو می گویم.» عرض کرد: تقاضا می کنم به حقّ قرابتى که با پیامبر اکرم(ص) دارى، برایم بازگو! حضرت پیاده شد. سفیان عرض کرد: امر بفرمایید برایم دوات و کاغذى بیاورند [کیست که براى من دوات و کاغذى بیاورد؟] تا آن را بنویسم. حضرت(ص) دوات و کاغذ خواست و سپس فرمود: بنویس!
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ. خدا خرم و شادان کند (بلندقدر و نیکومرتبه سازد) بنده‏ای را که سخنم بشنود، در گوش گیرد و به کسانى که نشنیده‏اند، برساند! اى مردم! حاضران به غایبان برسانند، زیرا بسا حاملِ علمى که دانشمند نباشد و بسا رسانندۀ علمى که به داناتر از خود رساند. سه چیز است که قلبِ هیچ فرد مسلمانى با آن خیانت نکند: خالص کردن عمل براى خدا، خیرخواهىِ پیشوایان مسلمین و همراه بودن با جماعت ایشان، زیرا دعوتِ مسلمین، افراد دنبال سرشان را فراگیرد. همۀ مؤمنان برادرند، خونشان برابر است، بر سر دیگران یک دستند و پست‏ترین آن ها به قرار دادشان می کوشد.
سفیان این حدیث را نوشت و بر امام(ع) عرضه کرد. سپس حضرت سوار شد و من و سفیان آمدیم. در بین راه، سفیان به من گفت: باش تا در این حدیث نظرى کنم! به او گفتم: به خدا قسم که امام صادق(ع) چیزى را به گردنت گذاشت که هرگز از عهدۀ آن برنیایی! گفت: آن چیست؟ گفتم: اینکه فرمود: «سه چیز است که دلِ هیچ مرد مسلمانى با آن خیانت نکند: خالص کردن عمل براى خدا.» این مطلب را مى‏دانیم (ولى سپس فرمود:) «خیرخواهى پیشوایان مسلمین.» این پیشوایان، که خیرخواهىِ آن ها بر ما واجب است، کیانند؟ آیا مقصود معاویة بن ابى سفیان، یزید بن معاویه، مروان بن حکم و کسانى که شهادتشان نزد ما پذیرفته نیست و نماز خواندن پشت سرشان جایز نیست، می باشند؟ سپس فرمود: «و همراه بودن با جماعت مسلمین.» کدام جماعت از مسلمین مراد است؟ آیا مقصود، «مرجئی» است که می گوید: کسى که نماز نخواند، روزه نگیرد، غسل جنابت نکند، کعبه را خراب کند و با مادرش نزدیکى کند، ایمان جبرئیل و میکائیل را دارد؟ یا «قَدَرى» است که عقیده دارد آنچه خداوند متعال خواهد، واقع نشود و آنچه شیطان بخواهد، واقع شود؟ یا «حرورى» است که از على بن ابى طالب(ع) بیزارى جوید و بر آن حضرت گواهى به کفر دهد؟! آیا «جهمى» است که عقیده دارد هر چه هست، همان شناختن خداوند یکتاست و ایمان، چیزى جز این نیست؟ سفیان گفت: واى بر تو! مگر شیعیان چه عقیده ای دارند؟ گفتم: آن ها می گویند: همانا به خدا قسم که على بن ابى طالب(ع)، امام و پیشوایی است که خیر خواهی اش بر ما لازم است و جماعتى که باید با آن ها همراه بود، خاندان او هستند. سفیان، نوشته را پاره کرد و گفت: این خبر را به کسى نگو![2]

3. مجلسِ مبارک

عباد بن کثیر گوید: به امام صادق(ع) عرض کردم: داستان‏سرایی را دیدم که داستان می سرود و مى‏گفت: این است آن مجلسى که هر که در آن نشیند، شقى نگردد. امام صادق(ع) فرمودند:
هیهات هیهات‏! به خطا رفتى.‏ استاههم الحفرة. همانا براى خدا جز «کرام کاتبین»‏، فرشتگانى است سیاح‏ که چون به مردمى برخورند که از محمد و آل محمد یاد کنند، گویند: «بایستید که به حاجت خود رسیدید!» سپس مى‏نشینند و با آن ها دانش آموزند، و چون برخیزند، از بیمارانشان عبادت کنند، بر سرِ مرده‏هایشان حاضر شوند و از غایبشان خبرگیرى کنند. این است مجلسى که هر که در آن نشیند، شقى نگردد.[3]


4. تر و خشک با هم سوخت!

جعفرى گوید: روزی امام رضا(ع) به من فرمود: «چرا تو را نزد عبد الرحمن بن یعقوب می بینم؟» عرض کردم: او داییِ من است؟ حضرت فرمود: «او دربارۀ خدا سخنِ ناهموارى گوید و خدا را (به صورت اجسام و اوصاف آن) وصف کند. پس یا با ما باش یا با او!» عرض کردم: او هر چه می خواهد بگوید؛ چه زیانی به من دارد، وقتی من به گفته های او عقیده ندارم؟ ابوالحسن فرمود:
آیا نمى ترسى از اینکه بر او عذابى نازل گردد و هر دوى شما را فراگیرد؟! آیا نمی دانى داستانِ آن کس را که خود از یاران موسى(ع) بود و پدرش از یاران فرعون؛ پس هنگامى که لشکر فرعون در کنار دریا به موسى و یارانش رسید، آن پسر از موسى جدا شد که پدرش را پند دهد و به موسى و یارانش ملحق سازد. پدرش به راه خود در لشکر فرعون می رفت و این جوان با او دربارۀ مذهبش بحث می کرد، تا اینکه هر دو به کنارى از دریا رسیدند و همین که لشکر فرعون غرق شدند، آن دو نیز با هم غرق شدند. خبر به موسى(ع) رسید. فرمود: «او در رحمتِ خداست، ولى چون عذاب نازل گردد، از آن که نزدیک گنهکار است، دفاعى نشود.»[4]

5. با پنج گروه، نشست و برخاست نکن!

امام باقر(ع) فرمود: پدرم على بن الحسین(ع) به من فرمود: «پنج کس را در نظر داشته باش و با آن ها همراه، هم صحبت و رفیقِ راه نشو!» من گفتم: پدرجان!‏ آن ها چه کسانی هستند؟ فرمود:
1. بپرهیز از همراهى و رفاقت با دروغ گو، زیرا او به منزلۀ سرابى است که دور را به تو نزدیک و نزدیک را به تو دور سازد؛
2. بپرهیز از رفاقت با فاسق، زیرا او تو را بفروشد به لقمه‏اى یا کمتر از آن؛
3. بپرهیز از رفاقت با بخیل، زیرا او دست از کمک به تو به وسیلۀ مالش بردارد، آن گاه که تو بی نهایت بدان نیازمندى؛
4. بپرهیز از رفاقت با احمق، زیرا او می خواهد به تو سود رساند (و به واسطۀ حماقتش) به تو زیان می رساند؛
5. بپرهیز از رفاقت با قاطع رحم، زیرا من یافتم او را که در سه جاى قرآن به او لعن شده است؛ خداوند متعال فرموده است: «فَهَلْ عَسَیْتُمْ إِن تَوَلَّیْتُمْ أَن تُفْسِدُواْ فىِ الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُواْ أَرْحَامَکُمْ أُوْلَئکَ الَّذِینَ لَعَنَهُمُ الله فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْمَى أَبْصَرَهُم»[5]؛ پس آیا امید دارید که هر گاه به سرپرستى گمارده شدید، در زمین تبهکارى کنید و قطع رحم کنید؟! آنانند که خداوند لعنتشان کرده است. پس کَرشان ساخت و چشم‏هاى آن ها را کور کرد. و نیز فرموده است: «وَ الَّذِینَ یَنقُضُونَ عَهْدَ الله مِن بَعْدِ مِیثَاقِهِ وَ یَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ الله بِهِ أَن یُوصَلَ وَ یُفْسِدُونَ فىِ الْأَرْضِ أُوْلَئکَ لهَُمُ اللَّعْنَةُ وَ لهَُمْ سُوءُ الدَّار»[6] ؛ آنان که مى‏شکنند پیمان خدا را پس از بستنش و می برند آنچه خداوند دستور داده که پیوند باشد، و تبهکارى کنند در زمین، آنان را است لعنت و براى ایشان است بدى آن سراى. و در سورۀ بقره (آیۀ 27) فرموده است: «الَّذِینَ یَنقُضُونَ عَهْدَ الله مِن بَعْدِ مِیثَاقِهِ وَ یَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ الله بِهِ أَن یُوصَلَ وَ یُفْسِدُونَ فىِ الْأَرْضِ أُوْلَئکَ هُمُ الْخَاسِرُون»؛ آنان که پیمان خدا را پس از بستنش بشکنند و ببرند آنچه را خداوند دستور پیوندش داده و فساد کنند در زمین، همانا آنانند زیان‏کاران.[7]

6. زندان مؤمن

محمد بن عجلان گوید: خدمت امام صادق(ع) بودم که مردى از نیازمندى، به ایشان شکایت کرد. حضرت به او فرمود: «صبر کن که خدا به زودى برایت گشایشى دهد!» آن گاه ساعتى سکوت نمود، سپس رو به آن مرد کرد و فرمود: «به من بگو، زندانِ کوفه چگونه است!» عرض کرد: تنگ و متعفن است و زندانیان در بدترین حالند. حضرت فرمود: «تو هم در زندانى و باز می خواهى گشایش داشته باشى؟! مگر نمی دانى که دنیا، زندان مؤمن است؟!»[8]

7. زکات بدن

رسول خدا(ص) روزى به اصحابش فرمود: «ملعون است هر مالى که زکاتش داده نشود؛ ملعون است هر بدنى که زکاتش داده نشود، اگرچه چهل روز یک بار باشد.» اصحاب عرض کردند: یا رسول الله!‏ زکات مال را می دانیم، زکاتِ بدن چیست؟ فرمود: «این است که آفت و آسیبى ببیند.» در این جا رنگ رخسارِ شنوندگان دگرگون شد. چون پیامبر اکرم(ص) رنگ آن ها را دگرگون دید، فرمود: «دانستید مقصودم چه بود؟» گفتند: نه یا رسول الله! فرمود: «گاهى ممکن است به تنِ انسان، خراشى برسد و پایش به سنگى بخورد، بلغزد، سُر بخورد، بیمار شود، خارى به تنش بخلد و مانند این ها»، تا آن جا که پیامبر(ص) در حدیث خویش، پریدنِ چشم را هم یادآور شد.[9]

8. هر بلایی، جز خودکشی!

ناجیه گوید: به امام باقر(ع) عرض کردم: مغیره می گوید: مؤمن به مرض جذام، پیسى و امثال آن مبتلا نمی شود. فرمود: «او از صاحب یاسین (حبیب نجار که داستانش در سورۀ «یس» آمده) غافل است که دستش چلاق بود.» سپس امام(ع) انگشتان خود را برگردانید (به شکل انگشتان چلاق)؛ آن گاه فرمود: «گویا اکنون او را مى‏بینم که با دست چلاقش نزد آن ها آمده و اندرزشان می دهد، سپس فردا نزد آن ها آمد و ایشان، او را کشتند!» آن گاه فرمود: «مؤمن به هر بلایی مبتلا مى‏شود و به هر مرگى می میرد، ولى خودکشى نمی کند.»[10]

9. مؤمنی که بلا نبیند...

امام صادق(ع) فرمود:
پیامبر اکرم(ص) را براى طعام دعوت کردند. چون به منزل مرد میزبان آمد، مرغى را دید که روى دیوار تخم می گذاشت. سپس تخم مرغ افتاد و روى میخى قرار گرفت؛ نه به زمین افتاد و نه شکست. پیامبر اکرم(ص) از آن منظره در شگفت شد. مرد عرض کرد: از این تخم مرغ تعجب می کنید؟ سوگند به آن که تو را به حق مبعوث کرده که من هرگز بلایی ندیده‏ام. رسول خدا(ص) برخاست، غذاى او را نخورد و فرمود: «کسى که بلایی نبیند، خدا به او نیازى ندارد (لطف و توجهى ندارد).»[11]

10. نهی از نام گذاری بد

یعقوب سراج گوید: خدمت امام صادق(ع) رسیدم. آن حضرت بالاى سرِ فرزندشان امام کاظم(ع) که در گهواره بود، ایستاده و مدتى با او راز گفتند. من نشستم تا فارغ شد. نزدیکش رفتم. به من فرمود: «نزد مولایت برو و سلام کن!» نزدیک رفتم و سلام کردم. او با زبانى شیوا، به سلامم پاسخ گفت. سپس به من فرمود: «برو و نام دخترت را که دیروز گذاشتى، تغییر ده، زیرا خدا آن اسم را مبغوض دارد!» یعقوب گوید: براى من دخترى متولد شده بود که نامش را «حمیرا» گذاشته بودم. امام صادق(ع) فرمود: «به دستور او رفتار کن تا هدایت شوى!» پس اسمش را تغییر دادم.[12]
 

11. تحصیل ادب

ابوهاشم گوید: خدمت امام رضا(ع) بودم و از عقل و ادب گفت وگو می کردیم. حضرت فرمود:
اى ابو هاشم! عقل، موهبتِ خداست و ادب با رنج و سختى به دست می آید؛ پس کسى که در کسب ادب زحمت کشد، آن را به دست آورد و کسى که در کسب عقل رنج برد، بر نادانىِ خویش بیفزاید.[13]
مولوی گوید:
پیش ارباب خرد، مایۀ ایمان ادب است‏
                              لاجرم پیشۀ مردان سخندان، ادب است‏
بی ادب را به سماوات بقا منزل نیست‏
                               در سماوات بقا، منزلِ مردان ادب است‏
کردم از عقل سؤال که بگو از ایمان
                              عقل در گوش دلم گفت که ایمان، ادب است‏
چشم بگشا ببین جمله کلا م الله را
                                    آیه آیه همگی معنیِ قرآن، ادب است‏
برگرفته از: حکایت های اخلاقی در اصول کافی
نویسنده: روح الله بخشی

[1]. اصول کافی، ج‏2، ص 274، ح 4.
[2]. همان، ص 258، ح 2.
[3]. اصول کافی، ج‏3، ص 268، ح 3.
[4]. همان، ج‏4، ص 82، ح 2.
[5]. محمد، آیات 23و24.
[6]. رعد، آیۀ 25.
[7]. همان، ص 85، ح 7.
[8]. همان، ج‏3، ص 349، ح 6.
[9]. همان، ص 356، ح 26.
[10]. همان، ص 353، ح 12.
[11]. همان، ص 355، ح 20.
[12]. همان، ج‏2، ص 85، ح 11.
[13]. اصول کافی، ج‏1، ص 27، ح 18.

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

پربيننده ترين مطالب

ورود کاربر

حديث

امام كاظم عليه ‏السلام : إنَّ لِلّهِ عِبادا فِي الأرضِ يَسعَونَ في حَوائجِ النّاسِ هُمُ الآمِنونَ يَومَ القِيامَةِ

خداوند در زمين بندگانى دارد كه براى برآوردن نيازهاى مردم مى‏كوشند؛ اينان ايمنى يافتگان روز قيامت‏ اند .

کافى : جلد ۲ ، صفحه ۱۹۷