Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 248787
تاریخ انتشار : 30 مهر 1397 9:13
تعداد بازدید : 44

آداب اجتماعی از منظر کتاب «اصول کافی» 3

مردم هر جامعه ای در محیط زندگی شان، خود را به رعایت قوانین اجتماعی ملزم می کنند. پُر واضح است که انجام این قوانین، متضمن امنیت، آرامش و رفاه نسبی است. مردمی که به ترک بدی ها و انجام خوبی ها عادت کرده اند، با امنیت زندگی می کنند و دربارۀ آیندۀ خود و فرزندانشان دغدغه ای ندارند؛ لذا دین مبین اسلام با در نظر گرفتن عوامل و موانع سعادت دنیا و آخرت مردم، بهترین و جامع ترین برنامه ها را در قالب اوامر و نواهی تدوین کرده و در اختیار مردم قرار داده است که عمل به آن ها، عاقبت نیک و سعادت را در پی دارد.

انتشار این مقاله به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای  آن به عهده نویسنده محترم می باشد .

کاربران محترم می توانند نظرات خود را در پایان هر مقاله ، با نام حقیقی یا مستعار مطرح نمایند . بدیهی است که نظرات و پیامهایی که نافی قانون و ادب نباشد و حاوی تهمت و توهین و هتک حرمت شخصیت های حقوقی و حقیقی نیستند پس از بررسی منتشر خواهند شد.  


آداب اجتماعی از منظر کتاب «اصول کافی» (قسمت سوم)

گردآورنده: رامین بابازاده

چکیده
مردم هر جامعه ای در محیط زندگی شان، خود را به رعایت قوانین اجتماعی ملزم می کنند. پُر واضح است که انجام این قوانین، متضمن امنیت، آرامش و رفاه نسبی است. مردمی که به ترک بدی ها و انجام خوبی ها عادت کرده اند، با امنیت زندگی می کنند و دربارۀ آیندۀ خود و فرزندانشان دغدغه ای ندارند؛ لذا دین مبین اسلام با در نظر گرفتن عوامل و موانع سعادت دنیا و آخرت مردم، بهترین و جامع ترین برنامه ها را در قالب اوامر و نواهی تدوین کرده و در اختیار مردم قرار داده است که عمل به آن ها، عاقبت نیک و سعادت را در پی دارد.
1. کمک به خویشان مستمند

داودبن قاسم جعفرى گوید: امام جواد(ع) سی صد دینار به من داد و امر فرمود که آن را نزد یکى از پسرعموهایش ببرم و فرمود: «آگاه باش که او به تو خواهد گفت: مرا به پیشه‏ورى راهنمایی کن تا با این پول، از او کالایی بخرم. تو او را راهنمایی کن!» داود گوید: من دینارها را نزد او بردم، به من گفت: اى اباهاشم! مرا به پیشه‏ورى راهنمایی کن تا با این پول از او کالایی بخرم. من نیز او را به پیشه وری که می شناختم راهنمایی کردم.[1]

2. دست گیری از مستمندان و شفای بیماری

داود بن زربى گوید: من در مدینه به سختى بیمار شدم. خبرِ آن به امام صادق(ع) رسید. به من نوشت:
خبرِ بیماری ات به من رسید. پس یک صاع (تقریباً سه کیلو) گندم بخر؛ سپس به پشت بخواب و آن گندم را روى سینه‏ات بریز و پهن کن به هر گونه که ریخت؛ آن گاه بگو: «ِاللهمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ الَّذِی إِذَا سَأَلَکَ بِهِ الْمُضْطَرُّ کَشَفْتَ مَا بِهِ مِنْ ضُرٍّ وَ مَکَّنْتَ لَهُ فِی الْأَرْضِ وَ جَعَلْتَهُ خَلِیفَتَکَ عَلَى خَلْقِکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ عَلَى أَهْلِ بَیْتِه‏»؛ خدایا! من به وسیلۀ آن نامت که وقتی بیچارۀ درمانده تو را به آن نام می خواند، بیماری و گرفتاری اش را برطرف می سازی و در زمین به او آسایش می دهی و او را خلیفۀ خود در زمین قرار می دهی، درخواست می کنم که بر محمد و آلش درود بفرستی و مرا از این بیماری که دست خوش آن هستم، عافیت بخشی! سپس برخیز و درست بنشین و گندم ها را از اطراف خود جمع کن و (دوباره) همان دعا را بخوان و آن را به چهار مُد (که هر مُد تقریباً دَه سیر است) تقسیم کن؛ هر قسمتى را به مسکینى و مستمندى بده و همان دعا را بخوان.
داود گوید: من دستورِ آن حضرت(ع) را انجام دادم و آن قدر زود اثر داشت که همان ساعت، بیماری ام برطرف شد و گویا از بند آزاد شدم، و بسیارى از مردم آن را انجام داده‏ و از آن سود برده‏اند.[2]

3. محبت به یتیمان

حبیب بن ابى ثابت گوید: از همدان و حلوان (شهری نزدیک بغداد) براى امیر المؤمنین(ع) عسل و انجیر آوردند. حضرت به نقیبان و اصحابش دستور داد تا یتیمان را حاضر کنند. سپس سرِ مشک هاى عسل را در اختیار آن ها گذاشت تا بلیسند و خود عسل ها را قدح قدح، به مردم تقسیم می کرد. به حضرت عرض شد: اى امیرمؤمنان! چرا باید یتیمان سرِ مشک ها را بلیسند؟ فرمود: «زیرا امام، پدر یتیمان است و من به حساب پدرها، لیسیدن آن ها را به ایشان واگذاشتم.»[3]

4. شیعۀ واقعی

محمد بن عجلان گوید: خدمت امام صادق(ع) بودم که مردى درآمد و سلام کرد. حضرت از او پرسید: «برادرانت که از آن ها جدا شدى، چگونه بودند؟» او ستایش نیکو کرد و تزکیه نمود و مدح بسیار. حضرت به او فرمود: «ثروتمندان از فقرا چگونه عیادت کنند؟» عرض کرد: اندک. فرمود: «دیدار و احوال پرسى ثروتمندانشان از فقرا چگونه است؟» عرض کرد: اندک. فرمود: «دست گیرى و مال دادن توان گرانشان به بینوایان چگونه است؟» عرض کرد: شما اخلاق و صفاتى را ذکر می کنید که در میان مردم ما کمیاب است. فرمود: «پس چگونه آن ها خود را شیعه می دانند؟!»[4]

5. ویژگی های شیعیان واقعی

ابواسماعیل گوید: به امام باقر(ع) عرض کردم: قربانت گردم! نزد ما شیعه بسیار است. فرمود: «آیا ثروتمندانِ توان گر، به فقرا توجه می کنند و آیا نیکوکار از بدکردار درمی گذرد و با یکدیگر مواسات، همکاری و برادری می کنند؟» عرض کردم: نه! فرمود: «آن ها شیعه نیستند؛ شیعه کسى است که چنین ویژگی هایی داشته باشد.»[5]

6. بیست خصلت مؤمن واقعی

امیر المؤمنین(ع) بر انجمنى از مردم قریش گذشت که جامه‏هاى سفید پوشیده بودند و رنگ صافى داشتند و بسیار مى‏خندیدند و به هر که از آن جا مى‏گذشت، با انگشت اشاره مى‏کردند. سپس بر انجمن اوس و خزرج گذشت و آن ها را دید با پیکر فرسوده و گردن باریک و رنگ زرد، که با فروتنى سخن می گفتند. على(ع) از این دو انجمن در شگفت شد. خدمت رسول خدا(ص) آمد و گفت: پدر و مادرم به قربانت! من از انجمن آل فلان گذشتم ـ و حالِ آن ها را بیان کرد ـ و به مجلس اوس و خزرج گذشتم ـ و حالِ آن ها را گفت ـ. سپس عرض کرد: همۀ آن ها مؤمنند. اى رسول خدا! صفت مؤمن واقعی را برایم بازگو! رسول خدا(ص) اندکى سر به زیر انداخت و سپس سر بلند کرد و فرمود:
بیست خصلت در مؤمن است که اگر نداشته باشد، ایمانش کامل نیست. از اخلاق مؤمنان است که:
1. در نماز جماعت حاضرند؛
2. در پرداخت زکات شتابانند؛
3. مستمندان را اطعام کنند؛
4. بر سر یتیم دست نوازش کشند؛
5. لباس هاى خود را پاکیزه دارند؛
6. بند زیر جامه را به کمر بندند (تا ستر عورت شود و به زمین نکشد)؛
7. اگر خبر دهند، دروغ نگویند؛
8. اگر وعده کنند، خلف ننمایند؛
9. چون امانت گیرند، خیانت نکنند؛
10. چون سخن گویند، راست گویند؛
11. در شب عابدند؛
12. در روز، شیرِ دلیرند؛
13. روزها، روزه دارند؛
14. شب ها (براى عبادت) به پا خیزند؛
15. همسایه را نیازارند؛
16. همسایه از آن ها آزار نبیند؛
17. بر زمین با آرامش گام بردارند؛
18. به خانه‏هاى بیوه زنان (به منظور کمک و مساعدت) ره سپارند؛
19. تشییع جنازه کنند؛
20. خداوند، ما و شما را از جملۀ متقین قرار دهد (کنایه از این که صفت بیستم آن ها، تقواست).[6]

7. مسلمان و مؤمن واقعی

سلیمان بن خالد گوید: امام باقر(ع) فرمودند: «اى سلیمان! می دانى مسلمان کیست؟» عرض کردم: فدایت شوم! شما بهتر می دانید. فرمود: «مسلمان کسى است که مسلمانان، از زبان و دست او سالم باشند.» سپس فرمود: «می دانى مؤمن کیست؟» عرض کردم: شما داناترید. فرمود:
مؤمن، کسى است که مسلمان ها، او را بر مال و جان خود امین سازند، و بر مسلمان حرام است که به مسلمان دیگر ستم کند یا او را واگذارد و یا او را براند [در پرداخت طلبش چندان مسامحه کند] که او را به رنج اندازد.[7]

8. ویژگی های مؤمنان واقعی

در یکى از جنگ ها، جماعتى را نزد رسول خدا(ص) بردند. فرمود: «این مردم چه کسانی هستند؟» گفتند: یا رسول الله! مؤمنانند. فرمود: «ایمانِ شما در چه پایه ای است؟» گفتند: بردبارى هنگام بلا، سپاس گزارى زمانِ نعمت و رضاى به قضای خدا. رسول خدا(ص) فرمودند:
این ها صفات خویشتن داران و دانشمندانى است که از کثرت دانش، به پیامبران نزدیک شده‏اند. اگر چنان که گفتید، هستید، پس ساختمانى را که در آن سکونت نمی کنید، نسازید؛ چیزى را که نمی خورید، گرد نیاورید؛ و از خدایی که به سویش بازگشت می کنید، پروا نمایید (یعنی این صفات را با دل بستگی به دنیا و ترک زهد، از بین نبرید).[8]

9. نشانه های ایمان حقیقی

از امام صادق(ع) روایت شده است:
روزى رسول خدا(ع) نماز صبح را با مردم گزارد. سپس در مسجد نگاهش به جوانى افتاد که چرت می زد و سرش پایین مى‏افتاد. رنگش زرد بود و تنش لاغر و چشمانش به گودى فرو رفته. رسول خدا(ص) به او فرمود: «حالَت چگونه است؟» عرض کرد: من بایقین گشته‏ام. رسول خدا(ص) از گفتۀ او در شگفت شد، خوشش آمد و فرمود: «همانا هر یقینى را حقیقتى است. حقیقتِ یقین تو چیست؟» عرض کرد: یا رسول الله! همین یقینِ من است که مرا اندوهگین ساخته، بیدارىِ شب و تشنگىِ روزهاى گرمم بخشیده و از دنیا و آنچه در دنیاست، بى‏رغبت گشته‏ام تا آن جا که گویا عرش پروردگارم را می بینم که براى رسیدگى به حساب خلق برپا شده و مردم براى حساب گرد آمده‏اند و گویا اهل بهشت را می نگرم که در نعمت می خرامند و بر کرسی ها تکیه زده، یکدیگر را معرفى می کنند و گویا اهل دوزخ را مى‏بینم که در آن جا معذبند و به فریادرسى ناله می کنند و گویا اکنون آهنگ زبانه کشیدن آتش دوزخ در گوشم طنین انداز است. رسول خدا(ص) به اصحاب فرمود: «این جوان، بنده‏ای است که خدا دلش را به نور ایمان روشن کرده است.» سپس به خودِ او فرمود: «بر این حال که دارى ثابت باش!» جوان گفت: یا رسول الله! از خدا بخواه شهادت در رکابت را روزی ام کند! رسول خدا(ص) براى او دعا فرمود. مدتى نگذشت که در جنگى همراه پیامبر اکرم(ص) بیرون رفت و بعد از نُه نفر، شهید گشت و او دهمین (شهیدان آن جنگ) بود.[9]

10. نمونه ای از مؤمن واقعی

امام صادق(ع) فرمودند:
رسول خدا(ص) با حارثة بن مالک بن نعمان انصارى روبه رو شد. حضرت فرمود: «حارثه! چگونه‏ای؟» فرمود: یا رسول الله! مؤمنِ حقیقى‏ام. رسول خدا(ص) فرمود: «هر چیزى را حقیقتى است. حقیقتِ گفتار تو چیست؟» گفت: یا رسول الله! به دنیا بى‏رغبت شده‏ام. شب را (براى عبادت) بیدارم و روزهاى گرم را (در اثر روزه) تشنگى می کشم و گویا عرش پروردگارم را می نگرم که براى حساب، گسترده گشته و گویا اهل بهشت را مى‏بینم که در میان بهشت یکدیگر را ملاقات می کنند و گویا نالۀ اهل دوزخ را در میان دوزخ می شنوم. رسول خدا(ص) فرمود: «این بنده‏ای است که خدا دلش را نورانى فرموده است. بصیرت یافتى، ثابت باش!» عرض کرد: یا رسول الله! از خدا بخواه که شهادت در رکابت را به من روزى کند. حضرت فرمود: «خدایا! به حارثه شهادت روزى کن!» چند روزى بیش نگذشت که رسول خدا(ص) لشکرى براى جنگ فرستاد و حارثه را هم به آن جنگ فرستاد. او به میدان جنگ رفت و نُه تن ـ یا هشت تن ـ را بکشت و سپس کشته شد.[10]

11. اثر موعظه در مؤمن حقیقی

امام صادق(ع) فرمود: مردی که نامش «همام» و خداپرست، عابد و ریاضت کش بود، در برابر امیر المؤمنین(ع) که سخنرانى می فرمود، برخاست و گفت: یا امیر المؤمنین! اوصاف مؤمن را براى ما آن طور بیان کن که گویا در برابر چشم ماست و به او می نگریم! امام(ع) فرمود:
اى همام! مؤمن همان انسانِ زیرک و باهوشى است که شادی اش بر چهره و اندوهش در دلش باشد. فراخ‏دل تر از همه چیز و متواضع تر از همه کس است. از هر نابودى، گریزان و به سوى هر خوبى، شتابان است. کینه و حسد ندارد. به مردم نمی پرد و دشنام نمی دهد. عیب جو نیست و غیبت نمی کند. گردن فرازى را نمی خواهد و شهرت را ناپسند شمارد. اندوهش دراز، همتش بلند و خاموشی اش بسیار است. باوقار است و متذکر، صابر است و شاکر. از فکر خود غمناک است و از فقر خویش شادان. خوش خلق و نرم‏خوست. باوفا و کم آزار است... .
علی(ع) اوصاف بسیاری از مؤمنان را برای همام بیان کرد، که ناگهان هُمام، فریادى کشید و بیهوش بیفتاد. امیر المؤمنین(ع) فرمود: «به خدا قسم، من از بى‏تابىِ او ترسان بودم!» سپس فرمود: «اندرزهاى رسا با اهل اندرز چنین می کند.» شخصى عرض کرد: پس شما را چه شده (که فریاد نکشى و بیهوش نشوى)؟! فرمود: «هر کسى را اجلى است که از آن نگذرد و سببى است که از آن تجاوز نکند. آرام باش و دیگر مگو، که شیطانى این سخن را به زبانت دمید!»[11]

12. علم + عمل= قرب خدا

مردى خدمت امام چهارم(ع) آمد و از او مسائلى پرسید و آن حضرت پاسخ داد؛ سپس بازگشت تا هم چنان بپرسد. حضرت(ع) فرمود:
در انجیل نوشته است که: تا بدانچه دانسته‏اید عمل نکرده‏اید، از آنچه نمی دانید، نپرسید! همانا علمى که به آن عمل نشود، جز کفرِ [ناسپاسى‏] داننده و دورى او را از خدا، نیفزاید.[12]

13. افراط و تفریط در دین داری

از امام صادق(ع) روایت شده است:
مردى، همسایه‏ای نصرانى داشت. او را به اسلام دعوت کرد و در نظرش جلوه داد تا بپذیرفت. سحرگاه نزد تازه مسلمان رفت و در زد. گفت: کیست؟ گفت: فلانى هستم. گفت: چه کار دارى؟ گفت: وضو بگیر، جامه‏هایت را بپوش و همراه ما به نماز بیا! او وضو گرفت، جامه‏هایش را پوشید و همراه او شد. هرچه خدا خواست، نماز خواندند (نماز بسیارى‏ خواندند) و سپس نماز صبح گزاردند و بودند تا صبح روشن شد. نصرانىِ دیروز (و مسلمان امروز) برخاست تا به خانه اش برود. آن مرد گفت: کجا می روى؟ روز، کوتاه است و چیزى تا ظهر باقى نمانده. همراه او نشست تا نماز ظهر را هم گزارد. باز آن مرد گفت: بین ظهر و عصر، مدتِ کوتاهى است، و او را نگه داشت تا نماز عصر را هم خواند. سپس برخاست تا به منزلش برود. آن مرد گفت: اکنون آخرِ روز است و از اولش کوتاه‏تر است. او را نگه داشت تا نماز مغرب را هم گزارد. باز خواست به منزلش برود، که به او گفت: یک نماز بیشتر باقى نمانده. ماند تا نماز عشا را هم خواند؛ آن گاه از هم جدا شدند. چون سحرگاه شد، نزدش آمد، در زد و گفت: کیست؟ گفت: فلانى هستم. گفت: چه کار دارى؟ گفت: وضو بگیر، جامه‏هایت را بپوش و بیا با ما نماز بگزار! تازه مسلمان گفت: براى این دین، شخصى بی کارتر از مرا پیدا کن، که من مستمند و عیال وارم!»
سپس امام صادق(ع) فرمود: «او را در دینى وارد کرد که از آن بیرونش آورد.»[13]

برگرفته از: حکایت های اخلاقی در اصول کافی
نویسنده: روح الله بخشی
[1]. اصول کافی، ج2، ص 418، ح 5.
[2]. اصول کافی، ج‏4، ص 351، ح 2.
[3]. همان، ص 263، ح 5.
[4]. همان، ج‏3، ص 251، ح 10.
[5]. همان، ص 252، ح 11.
[6]. اصول کافی، ج‏3، ص 327، ح 5.
[7]. همان، ص 330، ح 12.
[8]. همان، ص 81، ح 4.
[9]. همان، ص 89، ح 2.
[10]. همان، ص 90، ح 3.
[11]. همان، ص 321، ح 1.
[12]. همان.
[13]. همان، ص 71، ح 2.

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

پربيننده ترين مطالب

ورود کاربر

حديث

امام حسين عليه السلام : لايَحِلُّ لِعَينٍ مُؤمِنَةٍ تَرَى اللّه َ يُعصى فَتَطرِفَ حَتّى تَغَيِّرَهُ

بر هيچ چشم مؤمنى روا نيست كه ببيند خدا نافرمانى مى شود و چشم خود را فرو بندد ، مگر آن كه آن وضع را تغيير دهد .

الأمالى ، طوسى ، ص 55 .