Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 243290
تاریخ انتشار : 8 شهریور 1397 12:56
تعداد بازدید : 88

فلسفه عرفانی «مسافرت» از منظر قرآن

خدا در «قرآن» دستور مى دهد و مى فرماید: بگو بروید و در روى زمین سیر کنید. انواع موجودات زنده را ببینید، اقوام و جمعیت هاى گوناگون را با تمامی خصوصیات ظاهری و باطنی ملاحظه کنید، به عظمت خالقتان پی برده و از رفتارهای زشت گذشتگان درس و عبرت بگیرید. هنگامى که بار «سفر» می بندیم و شروع به سیر و سیاحت می کنیم و در برابر آثار گذشتگان قرار مى گیریم مثل این است که یک مرتبه آن همه آثار مخروبه و ویرانه ها، جان مى گیرند و استخوان هاى پوسیده، از زیر خاک زنده مى شوند، و جنب و جوشی را آغاز مى کنند تا پیام رسان حوادثی در طول تاریخ باشند که کمتر کتاب تاریخی توانایی حکایت از آن همه حادثه را داشته باشند. شاید رمز این مسئله، به حال و روز تماشای زنده از داستان خلقت که شامل «تدبر» و سرانجام «عبرت» است که همگی حاصل سیاحت نمودن و «مسافرت» است، و اثرى که این مطالعه در بیدارى روح و روان بشر دارد، با هیچ چیز دیگرى برابرى نمى کند. محصول مسافرت و «تدبر» در مشاهداتمان نشان مى دهد در برخی مکان هایی که رفتیم، حضرت حق دل ربایی می کرد که گویا بهشت از آسمان بر زمین نشسته و ما را به سوی خود و نعمت هایش می خواند؛ و از طرفی مکان هایی که برایمان دردناک هستند، مانند کاخ های سلاطین اموی در شام که راوی داستان های غم باری، مانند ورود اسیران کربلا و... است. روایت وجود افراد خودکامه اى مانند یزید و فراعنه زمان، که براى رسیدن به هوس هاى بسیار زودگذرشان و مدتی حکومت، حاضر بودند دستان خود و دامانشان را آلوده به هزاران هزار جنایت کنند! "font-size:16.0pt;line-height: 150%;mso-bidi-font-family:"B Mitra""> حمید حنائی نژاد

چکیده
خدا در «قرآن» دستور مى دهد و مى فرماید: بگو بروید و در روى زمین سیر کنید. انواع موجودات زنده را ببینید، اقوام و جمعیت هاى گوناگون را با تمامی خصوصیات ظاهری و باطنی ملاحظه کنید، به عظمت خالقتان پی برده و از رفتارهای زشت گذشتگان درس و عبرت بگیرید. هنگامى که بار «سفر» می بندیم و شروع به سیر و سیاحت می کنیم و در برابر آثار گذشتگان قرار مى گیریم مثل این است که یک مرتبه آن همه آثار مخروبه و ویرانه ها، جان مى گیرند و استخوان هاى پوسیده، از زیر خاک زنده مى شوند، و جنب و جوشی را آغاز مى کنند تا پیام رسان حوادثی در طول تاریخ باشند که کمتر کتاب تاریخی توانایی حکایت از آن همه حادثه را داشته باشند. شاید رمز این مسئله، به حال و روز تماشای زنده از داستان خلقت که شامل «تدبر» و سرانجام «عبرت» است که همگی حاصل سیاحت نمودن و «مسافرت» است، و اثرى که این مطالعه در بیدارى روح و روان بشر دارد، با هیچ چیز دیگرى برابرى نمى کند. محصول مسافرت و «تدبر» در مشاهداتمان نشان مى دهد در برخی مکان هایی که رفتیم، حضرت حق دل ربایی می کرد که گویا بهشت از آسمان بر زمین نشسته و ما را به سوی خود و نعمت هایش می خواند؛ و از طرفی مکان هایی که برایمان دردناک هستند، مانند کاخ های سلاطین اموی در شام که راوی داستان های غم باری، مانند ورود اسیران کربلا و... است. روایت وجود افراد خودکامه اى مانند یزید و فراعنه زمان، که براى رسیدن به هوس هاى بسیار زودگذرشان و مدتی حکومت، حاضر بودند دستان خود و دامانشان را آلوده به هزاران هزار جنایت کنند!

  جهان گردى معنوى و سیر در ارض، قلب انسان را دانا و چشم انسان را بینا و گوش او را شنوا مى گرداند، و از خمودى و جمود، رهایى مى بخشد.

«جهان گردى معنوى و سیر در ارض، قلب انسان را دانا و چشم انسان را بینا و گوش او را شنوا مى گرداند، و از خمودى و جمود، رهایى مى بخشد. متاسفانه این دستور زنده اسلامى نیز مانند بسیارى از دستورات فراموش شده دیگر، از طرف مسلمانان توجهى به آن نمى شود؛ حتى جمعى از علماء و دانشمندان اسلامى، گویا در محیط فکر خود، زمان و مکان را متوقف ساخته اند، و در عالمى غیر از این عالم زندگى مى کنند. از تحولات اجتماعى دنیا بى خبرند و به کارهاى جزئى و کم اثر که در مقابل کارهاى اصولى و اساسى ارزش چندانى ندارد، خود را مشغول ساخته اند. در دنیایى که حتى پاپ ها و کاردینال هاى مسیحى، که بعد از قرن ها انزوا و گوشه گیرى و قطع ارتباط با دنیاى خارج، به سیر در ارض مى پردازند تا نیازمندی هاى زمان را درک کنند، آیا نباید مسلمانان به این دستور صریح قرآن عمل کنند و خود را از تنگناى محیط محدود فکرى به در آورند تا تحول و جنبشى در عالم اسلام و مسلمین پدید آید؟» (مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، 1374ش، ج3، ص104-105)
 

سیر کنید و گردش نمایید در زمین؛ پس نظر کنید چگونه خداوند آغاز خلقت نمود پس از این خداوند انشاء می فرماید نشئه آخرت را!

«"قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ یُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلى کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ"[1]بفرما به این منکرین معاد سیر کنید و گردش نمایید در زمین؛ پس نظر کنید چگونه خداوند بدء خلقت نمود؛ پس از این خداوند انشاء می فرماید نشئه آخرت را! به درستى که خداوند بر هر چیزى قدرت دارد. "قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ"؛ یعنی سیر فکرى و علمى و اعتبارى. "فَانْظُرُوا" به نظر تأملى و تدبرى و فکرى و قلبى. "کَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ " یعنی در موقعى که نه ماده اى بود، نه صورتى معدوم صرف و نیستى محض که "کان اللَّه و لم یکن معه شى ء" از عرش تا فرش نه ملک بود و نه انس و نه جن، نه جماد بود و نه نبات، نه جوهر بود و نه عرض، نه آب بود و نه خاک، نه بهشت بود و نه جهنم، نه روح بود و نه بدن؛ چگونه خداوند تمام این مخلوقات را از نیستى به هستى آورد؟! همچون قادر متعالى می تواند با حفظ ماده، تغییر صورت دهد؛ از آتش، جن خلق کند؛ از خاک، انسان ایجاد کند.» (طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، 1378ش، ج10، ص305-306)
 
باید گروه هایى از مسلمانان براى تدوین و راهنمایى مسلمانان تحقیق و در اطراف زمین و میان علل سیر کنند! تا مسلمانان بتوانند اجتماع خود را بر طبق آن سنن، رهبرى کنند.

«تاریخ و آثار باقیمانده و اخلاق و روش ها و پایان کار امت ها و تحولات اجتماعى و خلقت گذشته ها، آئینه دور و نزدیک نماى واقعى است براى سیر و نظرکنندگان و عبرت و تجربه یابندگان. آیا این امر- فانظروا - مانند دیگر اوامر و نواهى قرآن و سنت، تکلیف آور نیست و نمى بایست گروه هایى از مسلمانان براى تدوین و راهنمایى مسلمانان، تحقیق و در اطراف زمین و میان علل سیر کنند؟ و مانند دیگر علوم شرعى اصول و قواعد و فروع آن را تبیین گردانند، تا مسلمانان بتوانند اجتماع خود را بر طبق آن سنن، رهبرى کنند و از انحراف ها و عقب گردها باز دارند، و سنن تحولات اجتماعى را - که اکنون مهم ترین مسئله روز شده- به وضوح بنمایانند؟» (طالقانی، سید محمود، پرتوی از قرآن، 1362ش، ج5، ص345-346)
 
ستایش سفر از نظر اسلام در دیدگاه استاد شهید مطهری(ره)

استاد بزرگوار شهید مطهری(ره) در ستایش سفر و فواید آن می نویسد:
«اگر انسان توفیق پیدا کند که به مسافرت برود، خصوصاً با سرمایه اى علمى که در حضر کسب کرده است (زیرا اگر انسان، خام به سفر برود، استفاده اى نخواهد کرد) و نادیده ها را ببیند و برگردد، بسیار مؤثر خواهد بود. آن اثرى که سفر روى روح انسان مى گذارد، آن پختگى اى که مسافرت و هجرت از وطن در روح انسان ایجاد مى کند، هیچ عامل دیگرى ایجاد نمى کند؛ حتى کتاب خواندن. اگر انسان، مثلًا در کشورهاى اسلامى نرود و بگوید به جاى اینکه به این همه کشور بروم و مطالعه کنم، کتاب مى خوانم، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. شک نیست که کتاب خواندن خیلى مفید است، ولى کتاب خواندن هرگز جاى مسافرت را - که تغییر جوّ و محیط دادن و از نزدیک مشاهده کردن است - نمى گیرد. در قرآن آیاتى داریم که امر به سیر در ارض کرده است: "قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ [2] یا أَ وَ لَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ [3]"؛ مفسرین تقریباً اتفاق نظر دارند که مقصود، مطالعه تاریخ است، ولى قرآن براى مطالعه تاریخ، به خواندن کتاب هاى تاریخى توصیه نمى کند، بلکه دعوت به مطالعه آثار تاریخى مى کند که این صادق تر از مطالعه کتب تاریخ است؛ چون سفر است و فایده سفر را همراه خود دارد. سفر چیزى است که غیر سفر جاى آن را نمى گیرد». (مطهری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهری (آزادى معنوى)، ج 23، ص606-607)
 
اگرچه عالم را همى گشتى، چون براى او نگشتى... آن سِیر و مسافرت براى من نبود، براى سیر و پیاز بود!

جناب مولوی در خصوص ارزش و اهمیت «مسافرت عرفانی» می گوید:
«اگرچه عالم را همى گشتى، چون براى او نگشتى، تو را یارى دیگر مى باید گردیدن گرد عالم که "قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الْمُکَذِّبِینَ" [4] آن سیر براى من نبود براى سیر و پیاز بود.؛ چون براى او نگشتى، براى غرضى بود. آن غرض حجاب تو شده بود، نمى گذاشت که مرا ببینى؛ همچنان که در بازار، کسى را چون به جدّ طلب کنى، هیچ کس را نبینى، و اگر بینى، خلق را چون خیال بینى. یا در کتابى مسئله اى مى طلبى، چون گوش و چشم و هوش از آن یک مسئله پر شده است، ورق ها مى گردانى و چیزى نمى بینى. پس، چون تو را نیّتى و مقصدى غیر این بوده باشد، هر جا که گردیده باشى، از آن مقصود پر بوده باشى، این را ندیده باشى. » (مولانا،فیه ما فیه، 1386ش، ص240)
 
سیاحت بر سه گونه است: اوّل سیاحت انسان؛ دوّم سیاحت کتب فراوان؛ سوّم سیاحت کشورها و شهرها. و هر یک از این سیاحت های سه گانه، شروط بسیار دارد!

«آیات و اخبار در سیاحت نمودن و سفر کردن بسیار وارد شده؛ من جمله آیه شریفه : «سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ » نصّ صریحست در سیاحت نمودن..... .
و از حضرت عیسى(ع) مرویست که مرد در وطن، قدرى ندارد؛ چون غربت اختیار کند و سیاحت نماید. هر آینه، قدر و قیمت وى بیفزاید و بزرگان گفته اند آسمان که پیوسته در سفر است، لاجرم از همه بالاتر است و زمین که همواره در سکون است، پایمال هر عالى و دون است؛ یاقوت در معدن خویش حجر است. و چون سفر کند خلق را یوز و شیر در بیشه بى نام ونشان است و چون متحرّک شود اسمش شیر ژیان عود در جاى خود هیزم است و چون سفر کند معطّر ساز دماغ مردم بیت :

سفر مربى مرد است و آستانه جاه         سفر طبیب مریض است و کیمیاى نظر
درخت اگر متحرّک شدى ز جاى بجاى         نه جور ارّه کشیدى و نه جفاى تبر

و نیز به موجب السّفر وسیلة الظّفر، مرد در سفر بر مراد خود ظفر یابد و سیّاح، تجربه کار به صداى هر غولى و به آواز هر بوالفضولى دل نتابد و عقب هر شخص نرود و سخن هر کس نشنود و کید و مکر مدّعیان بداند و اهل ظاهر و باطن و حق و باطل را فرق کند و جسم از جان و یقین از کمان امتیاز دهد، دل او آرام گیرد و خاطرش صفا پذیرد، حیرت و تردد از وى برخیزد، بداند که با کدام شخص آمیزد و چه چیز سعادت و شقاوت انگیزد، پسند عقل کدام و جهل را چه مقام است. بدان که سیاحت بر سه گونه است: اوّل سیاحت انسان؛ دوم سیاحت کتب فراوان؛ سوم سیاحت بلدان و هر یک از این سیاحت سه گانه شروط بسیار دارد!» (شیروانی، زین العابدین، بستان السیاحة، 1315ش، ص14)
 

نمایش پی نوشت ها:

1-عنکبوت: 20.
2-نمل: 69.
3 -روم: 9.
4-انعام: 11.

منابع:
-مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ایران، تهران، انتشارات دارالکتب الإسلامیة، 1374ش، چاپ سی و دوم.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ایران، تهران، انتشارات اسلام، 1378ش، چاپ دوم.
-طالقانی، سید محمود، پرتوی از قرآن، ایران، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1362ش، چاپ چهارم.
-مطهری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهری، تهران قم، انتشارات صدرا، 1377ش، چاپ هشتم.
-مولانا،فیه ما فیه،ایران،تهران،انتشارات نگاه،1386ش، چاپ دوم.
-شیروانی، زین العابدین، بستان السیاحة، ایران، تهران، چاپخانه احمدی، 1315ش، چاپ اول.

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

پربيننده ترين مطالب

ورود کاربر

حديث

امام على عليه ‏السلام : قَدرُ الرّجُلِ على قَدرِ هِمَّتِهِ

ارزش مرد، به اندازه همّت‏ اوست

نهج البلاغه ، حكمت ۴۷