Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 244586
تاریخ انتشار : 30 شهریور 1397 9:0
تعداد بازدید : 44

یک ضد روش مانیفستی برای اندیشۀ آهسته با این همه شتاب چه چیزهایی از دست خواهیم داد؟

گیگیلی شخصیتی عروسکی در مجموعۀ تلویزیونی کلاه قرمزی است. حضور گیگیلی معمولاً کوتاه، اما بسیار کوبنده و تأمل برانگیز است. از چهره و حرکاتش نشانه های نوعی خستگی مفرط و ابدی هویداست و هر پیشنهادی برای کار و جنب وجوش را رد می کند. گیگیلی و شخصیت های مشابهی مثل «بارتلبی محرر» بازنمای نوعی مقاومت آیینی در برابر فرهنگ امروز جهان هستند که سرعت، جنب وجوش و نتیجه را می پرستد و تعلل، بازی و آهستگی را نکوهش می کند. آیا می شود مانیسفتی برای آن ها نوشت؟

انتشار این مقاله به منزله تایید همه یا بخشی از آن نمی باشد و مسئولیت محتوای  آن به عهده نویسنده محترم می باشد .

کاربران محترم می توانند نظرات خود را در پایان هر مقاله ، با نام حقیقی یا مستعار مطرح نمایند . بدیهی است که نظرات و پیامهایی که نافی قانون و ادب نباشد و حاوی تهمت و توهین و هتک حرمت شخصیت های حقوقی و حقیقی نیستند پس از بررسی منتشر خواهند شد.  


یک ضد روش

مانیفستی برای اندیشۀ آهسته

با این همه شتاب چه چیزهایی از دست خواهیم داد؟

مولف : وینچنزو دی نیکولا

مترجم : محمد باسط

گیگیلی شخصیتی عروسکی در مجموعۀ تلویزیونی کلاه قرمزی است. حضور گیگیلی معمولاً کوتاه، اما بسیار کوبنده و تأمل برانگیز است. از چهره و حرکاتش نشانه های نوعی خستگی مفرط و ابدی هویداست و هر پیشنهادی برای کار و جنب وجوش را رد می کند. گیگیلی و شخصیت های مشابهی مثل «بارتلبی محرر» بازنمای نوعی مقاومت آیینی در برابر فرهنگ امروز جهان هستند که سرعت، جنب وجوش و نتیجه را می پرستد و تعلل، بازی و آهستگی را نکوهش می کند. آیا می شود مانیسفتی برای آن ها نوشت؟

وینچنزو دی نیکولا، ایاندر ۱۹۸۶، در مشهورترین میدان شهر رُم، پیاتزا دی اسپاگنا، پایین پله های اسپانیایی یک رستوران مک دونالد افتتاح شد. این هجوم فست فود آمریکایی و ارزان به قلب شهر رُم حساسیت هایی ایجاد کرد. یکی از معترضان کارلو پترینی بود، یک روزنامه نگار ایتالیایی چپ گرا، که آغازگر جنبشی با نام «غذای آهسته»۱ شد. پترینی بر محصولات محلی، تنوع زیستی و، بیش از همه، بر لذت موجود در مزۀ اصیل ایتالیایی تأکید می کرد. در اواخر دهۀ ۱۹۹۰، این ایده به تدریج به ایدۀ شیتاسلو۲ یا «شهرهای آهسته» تبدیل شد، که خود بخشی از یک الگوی فرهنگی کلان تر به نام جنبش آهسته بود. فیلسوف نروژی، گوتارم فلوئیستا نبض جنبش آهسته را در متن زیر به خوبی بیان کرده است:
تنها چیزی که می توان بدان یقین داشت این است که همه چیز تغییر می کند. سرعت تغییرات افزایش می یابد. اگر می خواهید باقی بمانید، بهتر است سرعتتان را بالا ببرید. این پیام زندگی امروز است. با این حال بد نیست به همه یادآور شویم که نیازهای اساسی ما هرگز تغییر نمی کنند. نیاز به دیده شدن و ارج دیدن! این یعنی نیاز به تعلق. نیاز به نزدیکی و مراقبت، و اندکی محبت! تنها از طریق آهستگی در روابط انسانی است که این ها را به دست می آوریم. برای این که بر تغییرات غلبه کنیم، مجبوریم آهستگی، تأمل و با هم بودن را بازبیابیم. آنجاست که نو شدنِ واقعی را خواهیم دید.
جنبش آهسته، از این حیث که طرفدار «آهستگی در روابط انسانی» است، محافظه کار به نظر می رسد، اما واقعیت این است که به طرز سازنده ای ما را به ارزش نهادن به فرهنگ های محلی دعوت می کند، چه در غذا، چه در کشاورزی، و چه در مقابل ضرباهنگ تندشونده، دیجیتالی و سرعتِ ماشینی جامعۀ تکنوکرات (که نیل پستمن در ۱۹۹۲ آن را تکنوپولی نامیده است، یعنی جایی که «نرخ تغییرات فزاینده است» و تکنولوژی حکم می راند) بر حفظ ضرباهنگ های آهسته تر و متناسب تر با زندگی تأکید می کند. در واقع این جنبش بیشتر از آن که محافظه کارانه باشد محافظت کننده است، مثل لایۀ محافظی است در مقابل شرکت های چندملیتی غارتگر در صنعت غذا که از کشاورزی گرفته تا معماری نابودگر صنعتگران محلی هستند. به واسطۀ ایمانی که در جنبش آهسته به نیازهای اساسی ما وجود دارد، و بیش از همه «نیاز به تعلق» به یک محل، این جنبش در هر محلی یک نوع جمع امروزی بنیاد می گذارد (یک کانویویوم)۳ که به زمان و مکان خود واکنش نشان می دهد، در عین حال که وقتی اجتماعات نیازهای خاص خودشان را در مورد تعلق داشتن و حفظ انسجام در مقابل هجوم بوروکراسی دولتِ پشت پرده و منافع چندملیتی بیان می کنند به صورت ارگانیک گسترش می یابد.
به همان سنت جنبش آهسته، من نیز می خواهم در اینجا مانیفست خودم را برای «اندیشۀ آهسته» اعلام کنم. این کار اولین قدم در جهت نوعی «روان پزشکی رخداد»۴ است، که بر مفهوم محوری رخداد در اندیشۀ فیلسوف فرانسوی، آلن بدیو، تکیه دارد و بنیان نوینی برای هستی شناسی است؛ این که ما در مورد هستی یا وجود چطور فکر می کنیم. رخداد یعنی گسستی غیرمنتظره در دنیای روزمرۀ ما که امکان های جدیدی را به رویمان می گشاید. هر رخداد سه شرط دارد: این که چیزی برای ما اتفاق بیفتد (به صورت کاملاً تصادفی، نه بر اثر سرنوشت یا جبر روزگار)، این که یک نام به آن اتفاق اختصاص بدهیم، و این که به آن وفادار بمانیم. در فلسفۀ بدیو، ما به واسطۀ رخداد تبدیل به سوژه می شویم. سوژه با نامیدن رخداد و حفظ وفاداری به آن، همچون سوژه ای برای حقیقت رخداد ظهور می کند. «اینجا بودن»، چنان که در پدیدارشناسی سنتی آمده است، کفایت نمی کند. پیشنهادۀ من برای «روان پزشکی رخدادی» هم توضیح می دهد که ما چطور در دنیای روزمره مان گرفتار می شویم، و هم این که چه چیزی تغییر در آن ایجاد می کند و چیزهای جدید را برای ما امکان پذیر می سازد.

پس از مرورِ روشمندِ معنای رخداد، قصد دارم به توضیح و روشن سازی اندیشۀ آهسته طی هفت بند بپردازم:
۱. نشانه های اندیشۀ آهسته عبارت اند از پیاده روی های سقراطی، مواجهۀ چهره به چهرۀ لویناس، و مکالمه های گفت وشنودی باختین
این سه فیلسوف برای حل معماهای فلسفی اغلب به صورت روشمند و محتاطانه از رهیافتی کُند و کسل کننده استفاده می کنند. سقراط وقتش را صرف قدم زدن در میدان های آتن باستان می کرد و با پرسش هایی که سادگی آرامش بخشی داشتند وارد مکالمه های فی البداهه با مردم می شد. امانوئل لویناس، که از نظر زمانی به ما نزدیک تر است و یک یهودی اهل لیتوانی است که از هولوکاست در فرانسه جان به در برده، تأکید می کند که انسان بودن یعنی مواجهۀ چهره به چهره، مواجهه ای که در آن نحوۀ برخورد ما با هم مهم ترین چیز است و سایر امور زیر سایۀ آن قرار می گیرند. میخائیل باختین، متفکر روس، ادبیات را به عنوان گفت وشنود یا مواجهه های ارتباطی تحلیل می کند، حتی در با خود حرف زدن یا تک گویی های درونی که در آن ها همیشه یک دیگریِ ضمنی وجود دارد که گوش می دهد و پرسش هایی طرح می کند. هر سه فیلسوف در این نکته اتفاق نظر دارند که اندیشیدن نوعی فعالیت ارتباطی است -که با قدم زدن در میدان های شهر و در گفت وشنود چهره به چهره از سرعت آن کاسته می شود.

۲. اندیشۀ آهسته زمان و مکان خودش را خلق می کند
اندیشۀ آهسته فراتر از مرزهای جغرافیایی ـ سیاسی است (یا چنان که در عنوان جنبشی دیگر آمده «اندیشیدن بدون مرز» است) و نمی توان آن را به صورت زمانی تعریف کرد و مثلاً گفت «معاصر» یا «مدرن» است. اندیشۀ آهسته، که به محدودیت های زمانی ۳۰ثانیه ای در برش های رسانه ای و چرخه های ۲۴ساعتۀ اخبار تن نمی دهد، از نظر زمانی نامتقارن است، یعنی ترتیب زمانی ندارد، بلکه با منطق آهستۀ اندیشه تنظیم می شود. در تأویل یا تفسیر تلمودیِ یهودیان از متون مقدس اصطلاحی وجود دارد به نام پیلپول۵ که به معنای یک روش پرسش وپاسخ است که در آن ممکن است یک پاسخ در بابل باستان برای یک پرسش اخلاقی که بعدها و در جایی دیگر در اندلس زمان مسلمانان شکل گرفته ظاهر شود. پیلپول ساختاری گفت وشنودی دارد، اما نه مطابق گاهشماری تاریخی یا حرکات اتفاقی زبان عوامانه و عامیانه، بلکه به واسطۀ اصول مباحثۀ فلسفی.
در کتابم با عنوان نامه هایی به یک درمانگر جوان۶ (۲۰۱۱) داستانی را گفته ام که این ایده را تأیید می کند. داستان دربارۀ استادم در دانشکدۀ پزشکی است، جوئل اِلکس، که بعد از ۴۰ سال استاد فلسفه اش را که اهل لیتوانی بوده در بیت المقدس ملاقات می کند. استاد، که گهگاه سرش را از کتابش بلند می کرده، سلامی به شاگرد قدیم خودش می کند، بعد از هولوکاست و تأسیس اسرائیل و کلی جنگ، و می گوید: «اوه، جوئل، دارم افلاطون می خوانم، تو هم با من می خوانی؟» اندیشۀ آهسته نیز مانند پیلپول و گفت وشنودِ ارتباطی زندگی خودش را دارد.
۳. اندیشۀ آهسته هیچ ابژۀ دیگری به جز خودش ندارد
اندیشۀ آهسته تقلیدی از نوعی نگاه به زندگی است، در این نگاه ما از یک اکنون نامطمئن و صعب العبور که وجه مشخصۀ آن سرعت است بی محابا به سوی آینده ای ناپایدار هجوم می بریم و دست به مخاطره می زنیم. اندیشیدن، مثل زندگی، هیچ وقت کامل نمی شود، امکانی است که هیچ وقت خودش را تمام نمی کند، همان طور که جورجو آگامبن در ۱۹۹۶ در مقاله ای راجع به فلسفۀ کودکی نوشته است:
لاتینی ها تعبیر بی نظیری داشتند به صورت vivere vitam [زندگی را زندگی کن]، که در قالب vivre sa vie, vivere la propria vita  [زندگی خودت را زندگی کن] به زبان های رومانس مدرن انتقال یافت. نیروی گذرایی کامل فعل «vivere» [زندگی کردن] را باید در اینجا بازیافت؛ نیرویی که هرچند ابژه ای ندارد (و این یک تناقض است!)، اما هیچ ابژه ای نیز به جز خود زندگی ندارد. زندگی در اینجا یک امکان است، یک پتانسیل که هرگز خودش را در وقایع و رخدادهای زندگی نامه ای تمام نمی کند، چون هیچ ابژه ای به جز خودش ندارد. این یک درون ماندگاریِ مطلق است که با این حال حرکت و زندگی می کند.
تصادفی نیست که آگامبن مفهوم زندگی کردنِ زندگیِ خود را در مقاله ای راجع به کودکی شرح و بسط می دهد، چرا که این در نگاه ما به کودکی بسیار حیاتی است، و چالشی است برای آنچه من بدان «اندیشۀ رشدی»۷ می گویم. ما باید مفهوم رشد را در تمام مراحل زندگی به چالش بکشیم، باید تصور دیگری از جریان زندگی پیدا کنیم که بر مبنای سرعت یا نقاط عطف آن نباشد.
آگامبن، به عنوان یکی از شارحان میشل فوکو، زندگی تأملی به مثابۀ مراقبت از خود را به ما پیشنهاد می کند، مضمونی که از قضا در نوشته های متأخرتر فوکو ظاهر می شود، هنگامی که خودش به سبب بیماری ایدز با مرگ دست به گریبان شده بود. زندگیِ خود را زیستن، vivere vitam، عمیقاً در خودزندگی نامۀ گابریل گارسیا مارکز با نام زنده ام که روایت کنم۸ (۲۰۰۲) اهمیت می یابد، کتابی که ادیث گراسمن آن را در سال ۲۰۰۳ به انگلیسی ترجمه کرده است. گارسیا مارکز هم زمانی این کتاب را نوشته که درگیر بیماری بالقوه کشنده ای بوده است. درست است که در عنوان این کتاب زندگی کردن یک فعل گذرا است که در هدف نوشتن تجسم می یابد، اما نوشتن از نظر مارکز شیوۀ زیستن زندگی است، عمل کانونی اوست، که شاید بشود گفت طرز فکر اوست. در سال ۲۰۰۹، وقتی این ادعا مطرح شد که او از نوشتن دست برداشته است، با آن چنین مخالفت کرد: «نه تنها این حرف درست نیست، بلکه تنها چیزی که من انجام می دهم نوشتن است». اندیشۀ آهسته، مانند vivere vitam در زبان لاتین، هیچ ابژه ای ندارد مگر این که، مثل خود زندگی، آن ابژه در اعمال کانونی ای تجسم یابد که به ما امکان می دهند به نحوی کامل تر در یک اکنون نازمانمند زندگی کنیم، در حالی که از بار یک گذشتۀ ناکامل یا وعده های بی ثمر یک آیندۀ رهایی بخش خلاص شده ایم.

۴. اندیشۀ آهسته متخلخل است
والتر بنیامین در آن مقالۀ به یادماندنی اش دربارۀ ناپل، که با همکاری آسا لاسیس آن را نوشته، این شهر را متخلخل توصیف می کند:
از امور قطعی پرهیز می شود. به نظر نمی رسد هیچ موقعیتی تا همیشه برقرار باشد، هیچ شکل و نقشی نمی گوید «چنین ولاغیر». [...] به ندرت می توان فهمید که کجا هنوز در حال ساخت وساز است و کجا ویرانی آغاز شده است. چرا که هیچ چیز منعقد نشده است. تخلخل محصولِ[....] اشتیاق به بداهه پردازی است، که لازمه اش این است که فضا و فرصت به هر قیمتی که شده حفظ شوند.
اگر فرض کنیم که فرهنگ ناپل یک آپاراتوس است (به معنای فوکویی کلمه، یعنی ابزاری برای ساختارمند کردن جامعه)، آنگاه «تخلخل» مورد نظر بنیامین نامی است که او به این آپاراتوس می دهد، به سبب نوع نگاه او به آن، و به سبب اصل سامان دهنده ای که نگاه او را با یک کنش ارتباطی پیوند می زند
تخلخل قانون تمام نشدنیِ زندگیِ این شهر است، که در همه جا دوباره پدیدار می شود. تکه ای از یکشنبه در هر روز هفته پنهان است، و چقدر روز غیرتعطیل در این یکشنبه است!
اندیشۀ آهسته یک طرز اندیشیدن متخلخل است که غیرمقولاتی است، رو به امکان ها گشوده است و به افراد اجازه می دهد تا به صورت خودانگیخته با مقتضیات و فرازونشیب های زندگی سازگار شوند. ایتالیایی ها نامی برای این کار دارند: «اَرِنجاسی»۹ که معنای آن از «با چیزی سر کردن» و «کنار آمدن» فراتر می رود، و به معنای هنر بداهه پردازی است، راهی است برای استفاده از منابع موجود به منظور ایجاد یک راه حل. تخلخل موجود در اندیشۀ آهسته راه را برای واکنش های بالقوه به مخمصه های انسانی باز می کند.
۵. اندیشۀ آهسته بازیگوشانه است
این بند بیش از هر چیز بدین معناست که قواعد ممکن است با اندیشۀ جدی شکسته شوند. اندیشۀ آهسته کتاب قواعد را دور می ریزد، همان طور که یوهان هایزینگا در مطالعۀ استادانۀ خویش با عنوان هومو لودنس۱۰ از اراسموس نقل می کند:
به عقیدۀ من، اصلاً لازم نیست در مدارس هم همان کاری را بکنید که در بازی ورق یا تاس می کنید؛ این طور نیست که هر گونه تخطی از قوانین بازی را ضایع کند. برعکس، در یک بحث عالمانه، طرح یک ایدۀ بدیع به هیچ وجه نباید امری نامتعارف یا مخاطره آمیز به نظر آید.
این دقیقاً انعکاسی از فلسفۀ رخداد بدیو است که به توضیح نوآوری می پردازد؛ یعنی ورود چیزهای جدید به جهان. بدیو در مانیفست دوم فلسفه۱۱ (۲۰۱۱) بی پرده می گوید: «فلسفه ای که متهورانه نباشد هیچ است». اندیشۀ آهسته در تهور بازیگوشانۀ خود محدودیتی ندارد. نه زمان و نه سنت توان افسار زدن بر آن را ندارند. «بازی» یا نرمش اندیشۀ آهسته نه تنها بدین معناست که قواعد می توانند شکسته شوند، بلکه گسست در اندیشه نیز امکان پذیر است. این گسست یعنی استنکاف از پذیرش آنچه میلان کوندرا در مقالۀ «شصت وسه جهان»۱۲ (۱۹۹۸) بدان «نا اندیشیدگی ایده های مورد قبول» می گوید.

هویزینگا بازی را «یک اینترمتزو، یک میان پرده در زندگی روزانۀ ما» در نمایش زیبای کلمات می نامد، یعنی بازی را فعالیتی بین پرده های یک نمایش یا یک اپرا می بیند، «جدا از ’زندگی روزمره‘»، که «از واقعیت جاری فراتر می رود و به یک نظم بالاتر گام می نهد». بازی باعث ایجاد گسست در زندگی ما می شود. اندیشۀ آهسته، از این حیث که بازیگوشانه است، مخالفتی با جدیت ندارد، بلکه معنای خاص خود از جدیت را دارد. اندیشۀ آهسته، همانند بازی کودکان، خودخواسته و داوطلبانه است، هیچ وظیفه ای در کار نیست، و در هر زمانی می توان آن را معلق کرد و به تعویق انداخت. بازی زمان، قواعد و نظم خودش را می سازد و الگویی برای اندیشۀ آهسته است. اندیشۀ آهسته نیز همانند بازی با حماقت همراه است، اما احمقانه نیست. در مطالعۀ هویزینگا، بازی هیچ کارکرد زیست شناختی یا اخلاقی ای ندارد -نه ضرورتی جسمانی است و نه وظیفه ای اخلاقی. نه منفعتی مادی از آن حاصل می شود و نه «سودی از آن می توان به دست آورد»
همان طور که بازی به کودک کمک می کند که به درکی از خودش برسد، از نظر هویزینگا، فرد از طریق استفاده از نقاب یا وسایل دیگر، اجتماعی مخصوص به خودش جدا از جهان همگانی خلق می کند. در بازی چیزی نقاب دار و پوشیده وجود دارد که نه روشن است و نه بدیهی. ولی بازی با این که جدی یا منطقی نیست، قواعد، نظم و منطق خودش را خلق می کند. اندیشۀ آهسته می خواهد قواعد، نظم و منطق بازی را فراچنگ آورد، نقاب آن را بردارد و آن را رمزگشایی کند.

بین اندیشۀ آهسته و سایر حرکات در تاریخ اندیشه نوعی شباهت خانوادگی وجود دارد. لورنس استرن در رمان تریسترام شندی۱۳ (۱۷۵۹-۱۷۶۷) داستان خود را عامدانه با انبوهی از وقایع معترضه و انحراف از مسیر اصلی داستان همراه می کند، و اغلب با هدفی طنزآمیز. جان میلتون، شاعر قرن هفدهمی، در غزلی مشهور تصریح می کند: «آن ها به آن کس که تنها می ایستد و منتظر می ماند نیز خدمت می کنند». ادموند هوسرل، در سال ۱۹۱۳، اپوخۀ پدیدارشناختی را چنین معنا کرد: در پرانتز گذاشتن تجربه، معلق کردن داوری. لویناس از خستگی و کوفتگی به عنوان مقاومت در برابر وجود سخن می گوید، و از تأخیر به عنوان «عدم امکان شروع یا ... تحقق شروع». آگامبن، که فیلسوف عدم تمایز و بی تفاوتی است، عاشق این ترجیع بند بارتلبی۱۴ است که می گوید: «ترجیح می دهم که نه». ژاک لکان در سخنرانی اش راجع به «نامۀ مسروقه» (۱۸۴۴) اثر ادگار آلن پو از «نامۀ در انتظار»، سخن می گوید؛ نامه ای که به رغم جابجا شدنش (عاقبت/طی اتفافاتی/حسب اتفاق) به مقصد خود می رسد. ژاک دریدا دست به واسازی تعویق و تأخیر می زند تا جایی که نه تنها به مقصدش نمی رسد، بلکه هرگز حتی قصد سفر هم نمی کند چون نقاط عزیمت بسیاری وجود دارد. اندیشۀ آهسته کلمۀ مقاومت را القا می کند، اما نه به معنای دفاعی روانکاوانه، بلکه به معنای بازماندگی و تعویق.

اندیشۀ آهسته شیطنتی که معرّف آن است را به شکل های مختلف تکرار کرده است، از انحراف و بی تفاوتی، تا در پرانتزگذاشتن و معلق کردن، تا تعویق و تأخیر، تردید و خستگی، تا جابجا شدن و بازماندگی. آنچه وجه مشترک همۀ این هاست این پا و آن پا کردن، درنگ کردن، منتظر شدن، و مطالبۀ تأمل پیش از اعتقاد و شفافیت پیش از اقدام است.
۶. اندیشۀ آهسته یک ضدروش برای اندیشیدن است، نه یک روش اندیشیدن، زیرا اندیشه را از محدودیت ها و کابوس های سنت خلاص، رها و آزاد می کند.
سرمقاله ای در روزنامۀ ایریش تایمز در سال ۲۰۱۴ از ورود فلسفه به مدارس متوسطۀ ایرلند طرفداری می کند و علیه «تلاش هایی که برای حذف زمان تأمل صورت می گیرد» استدلال می آورد، تلاش هایی که چکیدۀ کامل آن ها را می توان در «شعارهای زمانۀ تکنیکی ـ مصرف گرای ما» یافت : فقط انجامش بده، سریع باش و در هم بشکن، یولو۱۵ (فقط یک بار زندگی می کنی). شعارهایی که به ما می گوید «الان اقدام کن، بعداً فکر کن». در مقابلِ «جامعۀ مصرفی [که] دائماً می خواهد زمان تأمل را حذف کند»، فلسفه به عنوان «یک وزنۀ تعادل علیه این فرهنگِ اقدام سریع» پیشنهاد می شود.
مشکل اینجاست که در «اقدام سریع» تصور می شود راه مطمئنی برای انجام امور وجود دارد و یک نوع یکنواختی وجود دارد که ما با تلاش می توانیم بدان شتاب بدهیم. درست همان طور که غذای سریع در بعضی وعده های غذایی جواب می دهد و در بعضی دیگر نه، ما هم باید با امور زمان بر با گشودگی برخورد کنیم، هم برای حفظ چیزهایی که از گذشته به ما رسیده اند و ارزشمندند و هم صرف زمان برای ایجاد رهیافت های نو به اکنون. نکتۀ اصلی در اینجا چندگانگی، تکثر و تنوع است که زمان بر هستند.
ویتگنشتاین می گوید: «یک روش فلسفی وجود ندارد، هرچند در واقع روش هایی وجود دارند، مثل درمان های مختلف». مشهورترین و رادیکال ترین فیلسوف قرن بیستم برای خودش یک نظام فلسفی تأسیس نکرد چون امیدوار بود بیماری فلسفه را در خودش (و در ما) درمان کند. این که ویتگنشتاین از درمان حرف می زند مهم است چون او کار فلسفه را با کار دارو یا روان شناسی مقایسه می کرد: «درمانِ یک پرسش توسط فیلسوف همانند درمان یک بیماری است»
وقتی می گویم اندیشۀ آهسته یک ضدروش است، سخنم همسو با آن اندیشۀ ویتگنشتاین است که پس از مرگ او در یادداشت هایی دربارۀ فلسفۀ روان شناسی۱۶ (۱۹۸۰) منتشر شده است، آنجایی که نتیجه می گیرد:
آنچه در فلسفه یاد می گیریم کم اهمیت است؛ فلسفه چیز جدیدی به ما یاد نمی دهد، علم است که این کار را می کند. اما این که همۀ این چیزهای کم اهمیت را واقعاً با هم ببینیم بی نهایت دشوار است، و اهمیتی بسیار زیاد دارد. فلسفه در واقع با هم دیدن چیزهای کم اهمیت است.
اجازه دهید به این سخن در یک چشم انداز فلسفی کلان تر نگاه کنیم. در آثار بدیو و ریچارد رورتی، می توان بین دو نوع فیلسوف تمایز گذاشت. رورتی به آن ها فیلسوفان نظام ساز و فیلسوفان تعلیم دهنده می گوید، ولی بدیو به آنها فیلسوفان و ضدفیلسوفان می گوید.

(از نظر رورتی) فیلسوفان نظام ساز و (از نظر بدیو) فیلسوفان حقیقی دست به ساختن نظام های اندیشه می زنند و اغلب مصالح (روش های) خاص خودشان را برای بنای فلسفی شان می سازند. اندیشمندانی مانند افلاطون و ارسطو، آگوستین و آکویناس، جیامباتیستو ویکو و جوردانو برونو، توماس هابز و جان لاک، رنه دکارت و باروخ اسپینوزا، امانوئل کانت و هوسرل، همه شان فیلسوفانی نظام ساز هستند. دیگران به پرسش های تعلیم دهنده می پردازند (رورتی) یا تلاش می کنند نظام های اندیشۀ مستقر را زیر سؤال ببرند (ضدفیلسوفانِ بدیو)رورتی به این دسته از اندیشمندان می گوید «درمانگر نه سازنده». ضدفیلسوفان بدیو کسانی هستند مانند پولوس قدیس، فردریش نیچه، زیگموند فروید و پیرو او لکان، و ویتگنشتاین.
پیرو پژوهش های فلسفی ام دربارۀ تروما و رخداد، فیلسوفان حقیقی و نظام ساز را فیلسوفان رخداد به حساب می آورم که امکان ها (در اندیشه و زندگی) را به روی ما می گشایند. ضدفیلسوفان نیز فیلسوفان تروما و مَغاک هستند، که امکان ها را به روی ما می بندند. وجه مشترک این ها گسستی است که به شکل یک درنگ، ناپیوستگی یا وقفه درک می شود. وقتی گسست تبدیل به یک تروما/مغاک می شود، لزوماً ترومای بالینی چنان که در روان پزشکی یا روانکاوی تصور می شود نیست، بلکه ترومای مطالعات فرهنگی است که، دقیقاً همان طور که در سنت ضدفلسفه آن را می فهمند، نه نظام مند است و نه سازنده بلکه واسازانه است و، بر خلاف ترومای بالینی، نیازمند هیچ گونه مداخله ای نیست.

دستۀ دیگری از اندیشمندان هستند که من به آنان روش شناس می گویم. این ها اندیشمندانی هستند که به ما ابزارهای جدیدی برای اندیشیدن پیشنهاد می کنند. این ها را نمی توان به راحتی در دسته بندی دوگانۀ فلسفه/ضدفلسفه یا فیلسوفان نظام ساز/تعلیم دهنده قرار داد. وجوهی از اندیشۀ نیچه، مثلاً تبارشناسی او، به نظر من یک روش شناسی است. ویتگنشتاین از نظر بدیو یک ضدفیلسوف بود، ولی روشن است که ویتگنشتاین خودش را یک روش شناس بزرگ می دیده که از نظام فلسفی گریزان بوده و، با توضیح بازی های زبانی، توانسته مسئله نماهای فلسفی مشخصی را از میان ببرد. از این منظر، بهترین دیدی که می توان به دریدا داشت نیز این است که بگوییم او یک روش شناس بوده که مجموعه ای از بینش های فوق العاده در مورد زبان، فرهنگ و اندیشه را با مفاهیمی مانند فارماکون۱۷، پراکندن و تکرار ارائه کرده است. فوکو و بزرگ ترین شارح او، آگامبن، نیز روش شناس هستند. فوکو مجموعه ای از روش شناسی ها را ارائه می کند -تبارشناسی، باستان شناسی و پروبلماتیک سازی۱۸. آگامبن به تدقیق باستان شناسی فوکو پرداخته، فوکویی که او تبارشناسی اش را به نیچه و فروید بازمی برد، و آن را به یک روش شناسی پالوده تر تبدیل می کند که بدان باستان شناسی فلسفی می گوید. به علاوه فوکو مفاهیم دستگاه یا آپاراتوس، و نیز مفهوم «مراقبت از خود»، را به عنوان روش شناسی هایی برای پژوهش، اندیشیدن و عمل ارائه می کند.

اندیشۀ آهسته یک ضدروش و نظیری برای ضدفلسفه است. درست همان طور که فیلسوفان و ضدفیلسوفانی وجود دارند، روش ها و ضدروش هایی نیز داریم. بدین معنا، می توانیم اندیشۀ آهسته را یک فلسفۀ تعلیم دهنده و یک ضدفلسفه بدانیم، همان شیوۀ نیچه، ویتگنشتاین و دریدا برای بررسی ابزارها و روش های اندیشه به منظور روشن ساختن تبارشناسی ها (نیچه)، رها کردن ما از مسئله نماها (ویتگنشتاین)، و آشکار کردن ریشه ها، معناها و آثار پوشیده، نامعلوم و انکارشدۀ کلمات (دریدا)
۷. اندیشۀ آهسته محتاطانه است
ویتگنشتاین، در یک درس فلسفی شگفت انگیز که مثل یک لطیفه است، فیلسوفان را از این حیث که اندیشه هایشان را شتاب می دهند سرزنش می کند:
پرسش: «فلان فیلسوف چه نظری دربارۀ بهمان فیلسوف دارد؟»
پاسخ: «عجله نکن، وقت هست»
ایراد اساسی سقراط به سوفیست های چرب زبان آتن نیز همین بود. سوفیست ها به آتنیان در فن خطابه یاد می دادند که چطور از خودشان به شکلی تأثیرگذار دفاع کنند، ولی سقراط محتاطانه و آهسته سخن می گفت، حتی با تردید، و (در کوتاه مدت) نتوانست از خودش در مقابل اتهام فاسد کردن جوانان آتن دفاع کند. ولی تاریخ قضاوت خودش را دربارۀ آن اتهامات کرده است.

 

پی نوشت ها:
*این مطلب را وینچنزو دی نیکولا نوشته است و در تاریخ ۲۷ فوریه ۲۰۱۸، با عنوان «Slow Thought: a manifesto» در وب سایت ایان منتشر شده است. وب سایت ترجمان در تاریخ ۲۴ مرداد ۱۳۹۷ آن را با عنوان «مانیفستی برای اندیشۀ آهسته» و با ترجمۀ محمدابراهیم باسط منتشر کرده است.
 ** وینچنزو دی نیکولا (Vincenzo Di Nicola) استاد تمام روان پزشکی در دانشگاه مونترئال است. تحصیلات او حوزه های متفاوتی را پوشش داده که روان شناسی، روان پزشکی و فلسفه از آن جمله است. در حال حاضر او روی کتابی به نام روان پزشکی در بحران: در تقاطع علوم اجتماعی، انسانیات، و علوم اعصاب (Psychiatry in Crisis: At the Crossroads of Social Science, the Humanities, and Neuroscience) کار می کند.
۱ Slow Food
 Cittaslow2
۳ convivium
۴ psychiatry of the event
۵ pilpul
۶ Letters to a Young Therapist: Relational Practices for the Coming Community
۷
 developmental thinking
8
 Vivir para contarla
 ۹
 arrangiarsi
 ۱۰
 Homo Ludens
  ۱۱
 Second Manifesto for Philosophy
 ۱۲
 Sixty-Three Words
 ۱۳
 Tristram Shandy
  ۱۴
 Bartleby: شخصیت یکی از مشهورترین داستان های کوتاه هرمان ملویل که رئیسش هر کاری از او می خواست در پاسخ می گفت ترجیح می دهم که نه!  مترجم
 ۱۵
 YOLO: سرواژه ای از این جمله است You Only Live Once مترجم
 ۱۶
 Remarks on the Philosophy of Psychology
۱۷] pharmakon
۱۸ problematicisation


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

پربيننده ترين مطالب

ورود کاربر

حديث

امام على عليه‏ السلام : أخرِجوا مِنَ الدُّنيا قُلوبَكُم مِن قَبلِ أن تَخرُجَ مِنها أبدانُكُم ، فَفيهَا اختُبِرتُم ولِغَيرِها خُلِقتُم

پيش از آن كه بدن‏هايتان از دنيا بروند ، دل‏هايتان را از آن بيرون ببريد؛ زيرا دنيا آزمايشگاه شماست و براى غير آن ، آفريده شده‏ايد

نهج البلاغة ، خطبه ۲۰۳