Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 236676
تاریخ انتشار : 13 فروردین 1397 19:19
تعداد بازدید : 283

هزاره گرایی و رسانه های جمعی در هزارۀ جدید

هزاره گرایی امروزه به یک صنعت فرهنگی ترس بسیار مهم تبدیل شده است که کالاهای فرهنگی و ایدئولوژیکش _ کتاب، فیلم، بازی های ریانه ای، پوستر و غیره _ را در ظاهر برای آگاه کردن مردم از وقایع جهان گستر پیش رو و فرونشاندن ترس آنان و در باطن به منظور سودجویی به سراسر جهان می فروشد. صنعت فرهنگی سرمایه داری نه تنها به هزاره گرایی دامن می زند و از آن طریق سودجویی می کند، بلکه مخالفان هزاره گرایی را نیز به این بازی کشانده و به آنان نیز این ترس را می فروشد. در این مقاله، به این نکته می پردازیم که این صنعت چگونه با تولید محصولات فرهنگی مختلف هزاره گرایی را به عنصری از فرهنگ مردم پسند جهان تبدیل کرده است.

هزاره گرایی و رسانه های جمعی در هزارۀ جدید

مسعود کوثری

چکیده
هزاره گرایی امروزه به یک صنعت فرهنگی ترس بسیار مهم تبدیل شده است که کالاهای فرهنگی و ایدئولوژیکش _ کتاب، فیلم، بازی های ریانه ای، پوستر و غیره _ را در ظاهر برای آگاه کردن مردم از وقایع جهان گستر پیش رو و فرونشاندن ترس آنان و در باطن به منظور سودجویی به سراسر جهان می فروشد. صنعت فرهنگی سرمایه داری نه تنها به هزاره گرایی دامن می زند و از آن طریق سودجویی می کند، بلکه مخالفان هزاره گرایی را نیز به این بازی کشانده و به آنان نیز این ترس را می فروشد. در این مقاله، به این نکته می پردازیم که این صنعت چگونه با تولید محصولات فرهنگی مختلف هزاره گرایی را به عنصری از فرهنگ مردم پسند جهان تبدیل کرده است.

مقدمه
رابطه دین و مسائل ژئوپولیتیکی پس از 11 سپتامبر شکل پیچیده ای به خود گرفته است؛ مفاهیم تروریسم، بنیادگرایی، جنگ مقدس، اسلام، محور شرارت و دیگر مفاهیم در این دوران بسیار رایج شدند. مفاهیمی که اگر با تحلیل گفتمان لاکلاو و موفه (یورگنسن و فیلیپس، 1389: 61 _ 56) به آن ها بنگریم؛ منظومه ای از مفاهیم مرتبط را تشکیل می دهند که بنیادگرایی دال کانونی آن است. از دیگر سو، این مفاهیم با مفهوم هزاره گرایی پیوند خورده اند که صنعت فرهنگی آمریکا به نحوی از آن بهره می برد و نظام سیاسی آمریکا به نحوی دیگر. صنعت فرهنگی هزاره ای آمریکا این هراس را به مسیحیان جهان و دیگر ملل می فروشد و از آن بهره می برد و سیاستمداران آن را دستاویزی برای مبارزه با همۀ جلوه های شرّی که در سراسر جهان (خاورمیانه، کره شمالی، آفریقا و حتی روسیه) وجود دارد! «رتوریک هزاره گرایی»، بنابراین، نه تنها وسیله ای سودزا برای صنعت فرهنگی پرسود هزاره گرا است، بلکه برای سیاستمداران (ویلیامسون، 2008) نیز منطق کلیشه ای مناسبی برای قانع کردن شهروندان خود فراهم می سازد. به نظر ویلیامسون اندیشه پایان هزاره تأثیر قابل توجهی بر شکل دهی سیاست های خارجی کشورها طی دهه های اخیر داشته است.
صنعت فرهنگی هزاره گرا همزمان از تمامی اشکال فرهنگی (کتاب، فیلم، بازی و پوستر) بهره می برد، تا ترس از هزاره را به مردم بفروشد؛ اشکالی که چون یک زنجیره به هم پیوسته از محصولات فرهنگی عمل می کنند، و بخش های متفاوتی از مخاطبان را به مشتری خود تبدیل می سازند. بنابراین، نه تنها بزرگسالان بلکه کودکان نیز به مشتریان این صنعت فرهنگی هزاره گرا تبدیل می شوند. در این مقاله تلاش شده است تا ضمن معرفی صنعت فرهنگی هزاره گرا، به انواع مختلف محصولاتی که در این صنعت تولید می شوند و بار ایدئولوژیک مشابهی دارند، بپردازیم.
جنبش دینی هزاره گرا
پیش از آن که به صنعت فرهنگی هزاره گرا و محصولات آن که جنبش دینی هزاره گرای انجیلی را به عنصری از فرهنگ عامه پسند تبدیل کرده است، بپردازیم، مناسب است که به اختصار تمام به این جنبش و اهمیت آن در آمریکا اشاره کنیم. همیلتون (1377: 152) با اشاره به این که جنبش های هزاره گرا یکی از جنبش های دینی بسیار مهم است که می تواند تعداد زیادی از مؤمنان را بسیج کند، به رشد این جنبش ها در کشورهای غربی و جهان سوم می پردازد. به گفته وی مسیحیت همواره یکی از فعال ترین ادیان هزاره گرا بوده است: «مسیحیت در نخستین مرحله اش یک جنبش هزاره ای بود و در چارچوب سنت مسیحی، یک جریان هزاره در سراسر تاریخ مسیحیت پیوسته پابرجا بوده است» تالمون (1966: 162 به نقل از همیلتون 1377: 152) جنبش های هزاره ای را «جنبش هایی مذهبی اند که رستگاری قریب الوقوع، همه جانبه، غایی، اینجهانی را انتظار می کشند». این تعریف بر چند عنصر استوار است. نخست، این جنبش ها وعده «رستگاری قریب الوقوع» را می دهند. در یک جنبش هزاره گرا انتظار می رود که نظم جهانی در یک زمان معین تغییر شکل دهد. مهم نیست که زمان این رخداد بزرگ یک هفته دیگر است یا یک ماه یا یک سال دیگر، مهم آن است که به مؤمنان گفته می شود که عنقریب فرا خواهد رسید. این رستگاری «همه جانبه» است و همه گروه های مؤمنان را در بر می گیرد و خاص یک فرد یا گروه خاص نیست. بنابراین، شامل حال همگان خواهد شد. رستگاری وعده داده شده «این جهانی» است و نه یک رستگاری آن جهانی. مومنان نمی خواهند ازاین جهان بگریزند، بلکه خواستار زندگی کاملی در چارچوب همین جهان می باشند. علاوه بر این عناصر مشترک که تالمون به آنها اشاره می کند، عناصر دیگری نیز در این جنبش ها مشترک اند. یکی از این ویژگی های مشترک و مهم نقش پیامبر یا رهبری است که مکاشفاتی راجع به فرا رسیدن قریب الوقوع هزاره موعود می کند و بر این باور است که برای رسالت ویژه برگزیده شده است. ویژگی مشترک دیگر این جنبش ها عواطف شدیدی است که بر می انگیزند. این جنبش ها غالباً وجدآمیز و هیجان انگیزند. آنها به سرعت گسترش می یابند و تمامی وجود مؤمنان را تحت تأثیر قرار می دهند و سراسر زندگی آن ها وابسته به انتظار موعود می سازند. سرانجام، باید به این نکته اشاره کرده که احساس عمیق گناه یا مسؤولیت در برابر مصیبتی که مومنان دچارش شده اند، در همه آنها مشترک است (همان 152 و بعد)
ووجیک (1997) بر آن است که باورهای هزاره گرا چنان در آمریکا ریشه دوانده است که می توان اهمیت آن با عادات غذایی و حوادث ورزشی در جامعه آمریکا برابر دانست. به گفته جان وایلی نلسون دانشمند آمریکایی ایده های آخرالزمانی و فرجام گرا در آمریکا «همان قدر آمریکایی است که هات داگ». و برخی دیگر نظر لئونارد سویت آن را با جایگاه بیسبال در فرهنگ آمریکایی مقایسه کرده اند. وی می افزاید «تقدیرگرایی پیشاهزاره گرا با تأکیدش بر تفسیر وقایع جاری به منزله انجام پیشگویانه یک سناریوی فرجامگرای دقیق، شکل مسلط فرجامگرایی عامه پسند در ایالات متحده امروز است» (همان: 37). هزاره گرایی انجیلی در شکل کنونی خود پس از دهه 1970 در ایالات متحده رشد کرده است. این جنبش بیش از هر چیز نوعی تلاش متکلمان مسیحی و اصحاب کلیسا برای از صحنه به در کردن بنیادگرایی که پروتستان های محافظه کار را از صحنه فرهنگی آمریکا بیرون کرده و خود به جریان غالب فرهنگی تبدیل شده بود، قلمداد شده است. اگرچه هزاره گرایی انجیلی اصل و نسب خود را به تاریخ پروتستان های ارتدوکس در تاریخ قرن هیجدهم آمریکا می رساند، در واقع یک صورتبندی جدید غیرانجیلی است که به طور فزاینده نیز در حال سکولار شدن است و جایگزین مناسبی برای بنیادگرایی مسیحی از مد افتاده به شمار می رود. سرعت رشد این جنبش در سال های پس از دهه 1970 تا به آن جا بود که نیوزویک سال 1976 را «سال انجیلی» نامید. در انتخابات 1976، 34 درصد از مردم آمریکا در پاسخ به نظرسنجی گالوپ خود از «از نو به دنیا آمده» و یا «اوانجلیک» خواندند. این رقم در سال 1998 به 47 درصد نیز رسید (گریبن، 2011: 111 _ 110). علاوه بر آن، باید اشاره کرد که تعداد مهمی از رؤسای جمهور اخیر آمریکا از جمله جیمی کارتر (1977 _ 1981)، رونالد ریگان (1981 _ 1989)، بیل کلینتون (1993 _ 2001)، و جورج دبلیو بوش (2001 _ 2009)، تعهد خود را به باورهای انجیلی با اعتراف به گناهان خود نزد عموم مردم و دنبال کردن اهداف سیاست خارجی مطابق باورهای دینی خود بخوبی نشان داده اند. این جنبش همچنان در حال گسترش است.
بازماندگان
بازماندگان نام مجموعه ای از کتاب های پرفروش است که به زودی به سریال تلویزیونی، فیلم و بازی رایانه ای هم تبدیل شدند. مضمون اصلی این کتاب ها وضعیت گروه های مختلف اجتماعی و مؤمنان هنگام ظهور مجدد حضرت مسیح است. طبق یک اعتقاد مسیحی، هنگامی که منجی _ مسیح موعود _ به زمین باز می گردد تا بشریت را نجات بخشد، برخی از او پیروی می کنند و عده ای باز هم از او روی می گردانند. کسانی که از او پیروی می کنند، بازماندگانی هستند که توسط مسیح به میان ابرها برده می شوند و با وی ملاقات می کنند. کسانی که از نجات باز می مانند، گرفتار عقوبت می شوند. این عقوبت همراه با نابودی همه چیز و کسانی است که از دجال _ ضد مسیح _ پیروی کرده اند.
عبارت بازماندگان در واقع برگرفته از نامه اول پولس رسول باب چهارم، عبارت 11 به اهالی تسالونیکی است که در آن کسانی که پس از آشوب آخرالزمانی بازمانده اند، همراه با مردگان پیش از خود در ابرها ربوده خواهند شد و به دیدار مسیح نایل خواهند آمد و تا ابد با او خواهند ماند. از آن جا که عبارت مورد نظر در ترجمه های مختلف انجیل متفاوت است، دو ترجمه را از میان ترجمه های موجود برگزیده ایم:
در نسخه جدید بین المللی انجیل _ 1984 _ این عبارت چنین آمده است:
After that, we who are still alive and are left will be caught up together with them in the clouds to meet the Lord in the air. And so we will be with the Lord forever.
زان پس، ما کسانی که هنوز زنده ایم و بازمانده ایم با آنان _ مردگان _ در ابرها برگرفته خواهیم شد تا خدایمان مسیح را در آسمان ملاقات کنیم. زان پس تا ابد با خدایمان خواهیم بود.»
در نسخه ترجمه جدید زنده از انجیل _ 2007 _ این عبارت چنین آمده است:
Then, together with them, we who are still alive and remain on the earth will be caught up in the clouds to meet the Lord in the air. Then we will be with the Lord forever
آن گاه، همراه با آنان _ مردگان _ ، ما که هنوز زنده ایم و بر روی زمین بازمانده ایم، در ابرها برگرفته خواهیم شد تا خدایمان مسیح را در آسمان ملاقات کنیم. سپس تا ابد با خدایمان مسیح خواهیم بود.
مجموعه بازماندگان اگر چه مضمونی دینی دارد، اما به تمامی هم مورد تأیید همه کلیسا های مسیحی قرار نگرفته است. زیرا به زعم آبای کلیسا مفاهیم به کار رفته در این مجموعه و نحوه ظهور مسیح با تعالیم مسیحیت تفاوت اساسی دارد. در هر حال، شهرت بازماندگان به جایی رسید که هالیوود هم دست به تولید فیلمی به همین نام _ به کارگردانی ویک سارین، 2001 _ زد که چندان مشهور نشد. سرانجام، بازی رایانه ای بازماندگان _ 2006 _ به بازار آمد. به این ترتیب، حلقه تولید آن کامل شد.
بازماندگان در قالب چهار محصول فرهنگی مختلف _ کتاب، سریال تلویزیونی، فیلم سینمایی، پوستر و بازی رایانه ای _ تولید شد و این موضوع حایز اهمیت بسیار است. مجموعه سازی محصولات فرهنگی نه تنها تمهیدی اقتصادی(کینگ، 1386: 50 و بعد) برای جبران سود حاصله از منظومه ای از محصولات مرتبط به هم است، بلکه حکایت از اهمیت فرهنگی آن محصول نیز دارد. به دیگر بیان، مجموعهسازی برای به حداکثر رساندن تأثیر یک مضمون فرهنگی در فرهنگ مردم پسند است. حال، پرسشی که در این جا مطرح می شود این است که چرا با آن که کلیسا چندان با محتوای مجموعه بازماندگان موافق نبود و تحریف های متعددی را در آن می دید، این مضمون در قالب چهار محصول اصلی فرهنگی در جامعه آمریکا به بازار آمد؟ برای پاسخ به این پرسش به ناچار باید به بافت اجتماعی و تاریخی تولید بازماندگان به ویژه از منظر ایدئولوژی هزاره گرایی توجه کنیم.
فضای تولید بازماندگان
این اثر در فضای پایان هزاره تولید شد و بسیار متأثر از اندیشه هزاره گرایی در فضای فکری غرب بود (فوربز و کیدل، 2004؛ کوستر، 2005). باید توجه کرد که هزاره گرایی نه تنها اندیشه ای دینی است، بلکه به خوبی در فرهنگ مردم پسند آمریکا جا افتاده و به یکی از عناصر اصلی آن تبدیل شده است. از دیگر سو، این اندیشه به سیاست هم پیوند خورده است. به طوری که به صورت یکی از گفتمان های سیاسی رایج در غرب در آمده که به اشکال مختلف بازتولید می شود. التهاب مردم غرب در شب پایانی قرن بیستم خود حاکی از زنده بودن این گفتمان در زندگی مردم غرب بود. این گفتمان در فضای ملتهب پس از 11 سپتامبر معنای خود را به خوبی بازیافت، به طوری که حمله به برج های دوقلو از جمله نشانه های پایان دنیا تلقی شد. دیگر شکی نبود که اتفاقاتی بزرگی در راه است و رسانه های جمعی به انحای مختلف، آشکار یا ضمنی، به این اندیشه دامن می زدند. گفتمان هزاره گرایی و پایان دنیا به زودی پس از حملات 11 سپتامبر با مفاهیمی نظیر تروریسم پیوند خورد و تروریسم از جمله تلاش هایی قلمداد شد که از سوی نیروهای شرّ صورت می گیرد و بنابراین نیاز به حضور منجی در فضای بین المللی کاملاً احساس می شود. بنابراین، حمله علیه تروریسم با گفتمان هزاره گرایی و پایان دنیا و ایده منجی گری پیوند خورد و رسانه های جمعی دست به کار شدند تا محصولات خود را روانه بازار کنند. گفتمان هزاره گرایی مصداقی ژئوپلیتیک نیز پیدا کرد. اگر در گفتمان دینی هزاره گرایی، مسیح باز می آید تا با نیروهای شرّ بجنگد و بشریت را رهایی بخشد، در عرصه بین الملل نیز غرب، به ویژه آمریکا، وظیفه دارد تا با کشورهای شرّ _ تروریست _ بجنگد و دنیا را رهایی بخشد. تعریف برخی از کشورها به عنوان محور شرارت، صورتبندی ژئوپلیتیکی این گفتمان است.
ایدئولوژی هزاره گرایی
مونَهَن _ 2008 _ در مقاله بسیار جالبش با نام بازاریابی جانور: بازماندگان و صنعت آخرالزمانی _ به ارتباط سرمایه داری و اشکال مختلف هزاره گرایی که به سرعت در حال انتشار است، می پردازد. با این که اشکال مختلف هزاره گرایی از زمان باستان وجود داشته و در بسیاری از اسطوره ها و تقویم های ملل مختلف آمده _ از جمله تقویم قوم مایا _، این پرسش را مطرح می سازد که چگونه پیشگویی هایی آخرالزمانی با اقتصاد سرمایه داری در آمیخته است؟ به نظر مونهن نکته جالب توجه آن است که فاجعه های در حال ظهور چه تکنولوژیکی باشند، چه محیطی و یا انجیلی همگی برای عده ای فرصت هایی سودآور به شمار می روند و برای عده ای دیگر وعده آسیب پذیری های فزاینده را به وجود آوردند.
وی این نوع سرمایه داری را سرمایه داری هزاره گرا می نامد؛ شکلی جهانی شده، نئولیبرال از سرمایه داری که بر خصوصی شدن، مسؤولیت فردی و حق مصرف _ نه تولید _ استوار است. تکیه جنبش های آخرالزمانی بر رسانه های جمعی برای انتشار پیام خود به جهانیان با نوعی تناقض همراه است. آنان می خوانند از سرمایه داری نئولیبرال که تکیه اصلی اش بر نفع فردی است، استفاده کنند تا پیام رستگاری جهانی را به عالمیان برسانند! از دیگر سو، هشدارهای دینی این جنبش ها در بارۀ خطرات فناوری ها در قالب کالاهای مختلف خود به فعالیتی بسیار سودزا برای صنعت فرهنگی سرمایه داری تبدیل شده است.
کرامرر _ 2007 _ در مقاله خود به نام از یأجوج و مأجوج: بینش های جغرافیای سیاسی جک چیک و تقدیرگرایی پیشاهزاره ای به این مسأله می پردازد که چگونه دین به عنوان یک عامل ساختاردهنده به بینش های ما درباره مسائل ژئوپلتیک مؤثر واقع می شود. او به تحلیل کاریکاتورهای جک چیک که در بخش مهمی از آنها نوعی بینش هزاره گرایی اوانجلیکی و نقد کلیسای کاتولیک نهفته است، می پردازد. عوامانه کردن جغرافیایی سیاسی یکی از کارکردهای مهم کاریکاتورها و پوسترهای وی به شمار می رود. دیتمر خاطر نشان می سازد که چگونه این پوسترها به «روایی شدن جغرافیای سیاسی در یک دوتایی مکان های خیر و شر» کمک می کنند. او همنوا با بیشن هزاره گرایی اوانجلیکی، سازمان ملل را همانند گلوبال کامیونیتی مجموعه بازماندگان محل حکومت دجال می داند و از آن با نام یک جهان نام می برد. در یکی از کاریکاتورهایش، او نماینده سازمان ملل را به صورت مردی نشان می دهد که بر روی کلاه او علامت سازمان ملل است و صورت او با خراشی که بر روی آن است، کاملاً شبیه جانور به تصویر کشیده شده است. در کاریکاتورهای چیک بنابر کتاب حزقیال ادعا شده است که روسیه همان مکانی است که یأجوج از آن خروج می کند و کشورهایی نظیر ایران، اتیوپی و لیبی همپیمانان آن هستند. این گروه علیه مأجوج می جنگند که بنابر روایت هزاره گرایان همان آمریکا و اسرائیل است. اتحاد روسیه، ایران و کشورهای عربی است که جهان را به پایان خود نزدیک می سازد و جنگ نهایی در می گیرد. در واقع،از منظر این روایت اتحاد مارکسیست ها _ دولت بی خدای روسیه _ و بنیادگرایان است که جهان را به جنگ نهایی نزدیک می کند. به این ترتیب، کتاب های مصور چیک شروع یک جنگ جهانی سوم را به تصویر می کشند. در این جنگ پاپ به عنوان دجال به قدرت می رسد _ نقد کلیسای کاتولیک _، و ژنرال ژزوئیت _ جانور _ به او یاری می رساند تا قدرت خود را تحکیم کند. واتیکان به مثابه مرکز قدرت جدید جهان شکل می گیرد و به این ترتیب دوره عذاب شروع می شود. در دوره عذاب «یک سوم زمین در آتش می سوزد، خورشید گروه کثیری را می سوزاند. آب غیرقابل نوشیدن می شود. قحطی، مرگ و جانوران وحشی همه جا یافت می شوند. طاعون ها ادامه می یابند و بشر باز هم از توبه کردن سرباز می زند. بیش از نیمی از جمعیت دنیا نابود می شود»(همان: 293). پایان دوره عذاب با حمله علیه سلطه جهانی واتیکان است. واتیکان در آتش می سوزد و جانور به اورشلیم می رود تا جلوی ظهور مجدد مسیح را بگیرد. اما، مسیح می آید و جنگ خیر و شر در محلی به نام آرماگدون یا آرماجدون(النجیری، 1385) شروع می شود. مسیح جانور را شکست می دهد و حکومت هزار ساله او شروع می شود که به معنای پایان جهان زمینی است.
جالب است که همین گفتمان به کاخ سفید نیز راه می یابد. رونالد ریگان رئیس جمهور اسبق آمریکا در گفتگوی با جیمز میلز سناتور ایالتی کالیفرنیا در 1971 چنین می گوید:
حزقیال به ما می گوید که یأجوج، ملّتی که همه قدرت های دیگر ظلمت را علیه اسرائیل رهبری خواهد کرد، از شمال سر بر خواهد آورد. انجیل شناسان برای نسل ها می گفته اند که یأجوج باید همان روسیه باشد. چه ملّت قدرتمند دیگری غیر از روسیه در شمال اسرائیل است؟ هیچ. اما به نظر نمی رسید که این امر قبل انقلاب روسیه، وقتی روسیه کشوری مسیحی بود، معنایی داشته باشد. اما حالا معنا می دهد، حالا که روسیه کمونیست و بی خدا شده است، حالا که روسیه خود را در برابر خدا قرار داده است. حالا با توصیف یأجوج کاملاً همخوان است.
طی یکی دو سال گذشته چندین فیلم مستند و داستانی در بارۀ حوادث آخرالزمانی، این بار از منظر پیشگویی مایایی ها، ساخته شد. آخرین آن فیلم 2012 _ امریخ 2009 _ است که طبق پیشگویی های تقویم مایایی در آن زمان جهان زیر و رو خواهد شد. این کار حتی به آثار علمی در باره پایان جهان نیز کشانده شده است (جوزف، 2007). بنابراین، یک صنعت بزرگ سودآور شکل گرفته که کارش فروش ترس به مسیحیان و احتمالاً به دیگران نیز، در بارۀ قریب الوقوع بودن آمدن دجال و «پایان جهان» است. این صنعت را می توان صنعتی هزاره گرا و آخرالزمانی نامید که همزمان در اشکال مختلف _ داستان، ویدئو، بازی های تخته ای، پایگاه های اینترنتی، دی.وی.دی ها و مراسم تلویزیونی شده و کتاب های غیرداستانی _ به بخشی از جمعیت هفت میلیاردی جهان که مسیحی هستند، چشم دوخته است. این حاکی از نوعی بسیج گفتمانی برای به دست دادن نشان جانور و نفرین کردن و شرّنمایی ناباوران به مسیح موعود است.
در انجیل باب مکاشفه دو جانور از دریا و زمین معرفی شده اند که دارای قدرت های عظیم اند و به فریفتن انسان ها مشغول اند. در باب مکاشفه چنین آمده است:
«در این هنگام جانور عجیبی را در رؤیا دیدم که از دریا بالا می آمد. این جانور هفت سر داشت و ده شاخ. روی هر شاخ او یک تاج بود و روی هر سر او نام کفرآمیزی نوشته شده بود. این جانور شبیه پلنگ بود اما پاهایش مانند پاهای خرس و دهانش مانند دهان شیر بود. اژدها تاج و تخت و قدرت و اختیارات خود را به او بخشید. یکی از سرهایش را دیدم که زخم کشنده ای برداشته بود، ولی خود به خود خوب شد! آنگاه تمام مردم دنیا از این معجزه غرق در حیرت شدند و جانور را با ترس و احترام پیروی کردند. آنان اژدها را که چنین قدرتی به آن جانور داده بود، ستایش کردند. جانور را نیز پرستش کرده، گفتند: «کیست به بزرگی او؟ که می تواند با او بجنگد؟!»
سپس اژدها آن جانور را تحریک کرد تا به گزافه گویی بپردازد، و به او اختیار داد تا امور دنیا را به مدت چهل و دو ماه به دست گیرد. در تمام این مدت، به اسم خدا و خانۀ خدا و تمام کسانی که در آسمانند کفر می گفت. اژدها به او قدرت داد تا با خلق خدا جنگیده، ایشان را شکست دهد و بر تمام قوم ها و قبیله ها از هر زبان و نژاد دنیا حکومت کند؛ همه مردم دنیا نیز او را پرستش خواهند کرد. اما کسانی که نامشان از آغاز آفرینش، در دفتر زندگان که متعلق به بره است، نوشته شده، او را پرستش نخواهند نمود.
هر که می تواند گوش دهد، به دقت گوش کند: از خلق خدا هر که قرار است زندانی شود، زندانی خواهد شد، و هر که قرار است با شمشیر کشته شود، کشته خواهد شد. ولی دلسرد نشوید، چون این فرصتی است تا صبر و ایمانتان را در عمل نشان دهید.
سپس جانور عجیب دیگری دیدم که از داخل زمین بیرون آمد. این جانور دو شاخ داشت. مانند شاخ های بره، و صدای وحشتناکش مثل صدای اژدها بود. او تمام قدرت آن جانور اول را که از زخم کشندۀ خود خوب شده بود، به کار می گرفت و از تمام دنیا می خواست که جانور اول را بپرستند. او پیش چشمان همه دست به معجزات باورنکردنی می زد و از آسمان آتش به زمین می آورد! او در حضور جانور اول قدرت می یافت تا این کارهای عجیب را انجام داده، مردم دنیا را فریب دهد و ایشان را وادار سازد مجسمۀ بزرگی از جانور اول بسازند، همان جانوری که از زخم شمشیر جان سالم به در برده بود. حتی او توانست به آن مجسمه جان ببخشد تا بتواند سخن گوید، و همۀ کسانی که او را نمی پرستند، به مرگ محکوم کند. از این گذشته، بزرگ و کوچک، فقیر و غنی، برده و آزاد را وادار کرد تا علامت مخصوص را بر روی دست راست یا پیشانی خود بگذارند؛ و هیچ کس نمی توانست شغلی به دست آورد تا چیزی بخرد مگر این که علامت مخصوص این جانور، یعنی اسم یا عدد او را بر خود داشته باشد. این خود معمایی است و هر که با هوش باشد می تواند عدد جانور را محاسبه کند. این عدد، اسم یک انسان است و مقدار عددی حروف اسم او را 666 می رسد.» (انجیل، باب مکاشفه: 13)
نشان جانور از کلیدی ترین مفاهیم در باب مکاشفه است. این نشان نام شیطان و یا به مقدار عددی 666 است که امروزه در بسیاری از فرقه های شیطان پرست به کار می رود. جالب توجه آن است که در تمامی محصولاتی که هزاره گرایی اِوانجلیکی آن را به کار می برد، این نشان معادل فناوری هایی گرفته شده است که به کار «شیطانی کردن» می آیند. بیش از هر گونه فناوری دیگر، این فناوری های نوین ارتباطی هستند که معادل نشان حیوان گرفته شده اند. برای مثال، می توان از چیپ های تشخیص فرکانس رادیویی نام برد که در بازوی افراد جایگذاری شده است ، کارت های شناسایی ملی الکترونیکی، و حتی بارکدها یا کارت های اعتباری و امنیتی رایج نمونه هایی از فناوری هایی هستند که به عنوان نشان جانور تلقی شده اند. بنابراین، به این وسیله تعریف دیگری از سرمایه داری عرضه می شود؛ نوعی سرمایه داری هزاره ای. معادل گرفتن سلطه فرهنگی فناوری با پیشرفت و خیر اجتماعی، و به ویژه خیر اقتصادی، هرچه باشد، دیدگاه دینی هزاره گرایان درباره فناوری های تولید و مصرف زمینه را برای برداشتی دیگر از سرمایه داری که می توان آن را نوعی سرمایه داری هزاره گرا نامید، فراهم می سازند.
به نظر مونهن بین چارچوب الهیاتی رمان های بازماندگان و کردار عملی نویسندگان کتاب و شخصیت های داستانی تعارض هایی حداقل در سه وجه وجود دارد: مناسبات با اقتصاد سرمایه داری، فناوری های تولید، مصرف و کنترل و سوگیری نسبت به مسائل اجتماعی. داستان کتاب های بازماندگان در اصل به بحران ها و بی ثباتی های مدرنیته گوشه چشمی دارد و آن ها را به نقد می کشد. این نقد در سه بعد است: سیاست های مصرف گرا، تعهد بسیار به فناوری و عدم تعهد اجتماعی.
داستان بازماندگان با مجموعه ای از گرفتاری ها و پیشامدهای غیرمترقبه آغاز می شود؛ افرادی که از اتومبیل ها، هواپیماها، خیابان ها، مدارس و خانه ها ناپدید می شوند. هرج و مرج اوج می گیرد و حوادث فاجعه بار در اکناف جهان رخ می دهد. بازماندگان دچار هراس و شوک می شوند و ناامیدانه تلاش می کنند تا عزیزانشان را بیابند، راهشان را به خانه پیدا کنند و توضیحات معناداری درباره این که هر کسی کجا رفته است، دست و پا کنند. حوادث دوران گرفتاری و مصیبت نقطه شروع سری کتاب های بازماندگان است، و به همان نحو نشانه هایی از دوران حکومت هفت ساله دجال. با برپایی یک حکومت جهانی و یک پول رایج جهانی در سایه سازمان ملل متحد. دجال که دبیرکل سازمان ملل است، تلاش می کند تا بر همه ملل سلطه یابد و زندگی را برای مسیحیانی که به انقیاد او در نیامده اند، به دوزخی زنده تبدیل سازد. اما، بر اساس برداشت انجیلی کتاب بازماندگان، پس از هفت سال عیسی مسیح باز می گردد تا همه دشمنانش را در جنگ آرماگدون از میان ببرد و دوره ای هزارساله از صلح جهانی را قبل از این که دوباره با پیروانش به آسمان بازگردد، شروع کند.
این برداشت از کتاب مکاشفه(تامپسون، 1997) برداشتی کاملاً برگرفته از انجیل نیست، زیرا، به رغم وجود بازگشت دوباره مسیح، سخنی از دوران گرفتاری و رنج هفت ساله تحت حکومت دجال به میان نیامده است. در واقع این برداشت ریشه در تفسیری قرن بیستمی از انجیل و روز بازپسین دارد که توسط هزاره گرایان درست شده است. به گفته بویر(1992، به نقل از مونهن، 2008: 816-815) درست است که پیشا هزاره گرایی تقدیرگرا، به منزله موضعی تفسیری و راهنمایی برای رفتار دینی مؤمنان، جایگاهی هژمونیک را در میان کلیساهای اوانجلیکال آمریکا به دست آورده است، هرگز مجموعه ای ایستا و بلامنازع از باورها نیست. ارزش های فرهنگی، ایدئولوژی ها، حوادث تاریخی و اقتضائات روز سهم بسزایی در ترسیم نوع پیشگویی ها داشته اند. بررسی سیر تاریخی انتشار کتاب هایی که در باره پسین روزهای جهان از سوی هزاره گرایان منتشر شده است، این تغییر را بخوبی به تصویر می کشند. نکته محوری در این آثار ادبی توجه به آن چیزی است که می توان آن را معضل یهودی نامید. به نظر آنان یهودیان چنان در اقتصاد جهان عمل می کنند که آن را به سوی یک نظام اقتصادی واحد که زمینه ساز ظهور دجال است، پیش می برند. در کتاب هال لیندزی به نام آخرین سیاره بزرگ زمین (1970، به نقل از مونهمن، 2008: 816) وقایع منادی پایان جهان عبارت بودند از: اشغال فلسطین و استقرار اسرائیل، مواجهه اتمی در دوران جنگ سرد و روسیه شوروی که خاکی حاصل خیز برای رشد شرّ است. مجموعۀ بازماندگان همین برداشت ها را در بافتی از جامعه مخاطره آمیز جدید مطرح می سازد و مسائلی مانند تهدید تروریسم، آرماگدون اتمی، مضمون های ملّی گرایی سازمان های بین المللی، یکدست و هماهنگ کردن تجارت و پول واحد جهانی، و تفاوت های دینی را نشانه های شرّ در دوران جدید به شمار می آورد. بنابراین، ناسیونالیسم و تقابل با سازمان های دولتی _ آژانس های دولتی و حتی کلیسای کاتولیک _ به عنوان اموری در خدمت حکومت دجال تصور می شوند. آنان، این امر را حتی به واتیکان و سازمان ملل به عنوان سازمان هایی که زمینه حکومت شرّ را فراهم می سازند، تسری می دهند.
با این حال، رشد روزافزون کتاب ها و محصولات آخرالزمانی حاکی از آن است که هزاره گرایان نیز از همان ابزارهای سرمایه داری برای انتشار باورهای خود استفاده می کنند. به عبارت دیگر تعاملی میان بازار مسیحی و رسانه های مردم پسند به وجود آمده است. پانزده میلیون کلیسای انجیلی در سراسر آمریکا وجود دارد که بالغ بر 27 درصد جمعیت _ حدود 81 میلیون نفر _ را تشکیل می دهند و از حدود چهارده درصد در سال 1900 به این حدود رسیده است که رقم قابل توجهی به شمار می رود. دلایل عمده گسترش علاقه به رسانه های مسیحی عبارت اند از: افزایش تعداد کلیساهای انجیلی، ابهام فزاینده پیام های دینی در رسانه های مسیحی، نظیر موسیقی راک مسیحی که به صراحت از مسیح نامی به میان نمی آورد، و خود سبب گرایش به محتوایی سکولار می شود تا مقدس و توزیع انبوه محصولات مسیحی توسط فناوری های نوین رسانه ای و فروشگاه های بزرگ زنجیره ای.
کتاب های بازماندگان یکی از نمونه های برجسته صنعت آخرالزمانی است. بیش از 63 میلیون نسخه از این کتاب ها در حداقل 37 کشور و به 33 زبان فروخته شده است که آنها را در ردیف کتاب های پرفروش نویسندگانی چون جی.کی. رولینگ، دن براون و جان گریشام قرار می دهد. مجموعه 16 مجلدی کتاب لَ هیل و محصولات جنبی، آن لَ هیل را به یکی از مؤثرترین چهره های جنبش ارتدوکس افراطی در آمریکا در آورده است.
دلایل این فروش زیاد می تواند متعدد باشد. ترس بدون شک یکی از دلایل این فروش بالا است. با این حال، علاوه بر ترس دلایل دیگری هم در کار است. برجسته ساختن اجتماعات دینی در برابر زندگی معاصر یکی از دلایل استقبال از این کتاب است. درست در آستانه هزاره جدید و از 1995 به بعد این کتاب ها شروع به انتشار کردند. 11 سپتامبر نیز یکی از دلایل پرفروش شدن مجموعه کتاب های بازماندگان بود. ترسی تاشی از تهدید تروریسم، تمایل مردم را به پناه بردن به اجتماع دینی تقویت کرد. تا سال 2000 این مجموعه 20 میلیون نسخه فروش داشت که رقم کاملاً قابل توجهی به شمار می رفت. ادامه آن در 2002 در مجموع 17 میلیون نسخه فروخت. پس از 11 سپتامبر فروش کتاب ها باز هم بالا گرفت به طوری که تا پایان سال2001 به تنهایی 60 درصد افزایش فروش داشت. با این همه، فروش بالای این کتاب ها خود تبدیل به انگیزه ای برای ورود صنعت نشر و سودجویی سرمایه دارانه از آنها شد.
بنابراین، همگن سازی و تجاری سازی نظام های عقیدتی از جمله ابزارهایی است که صنعت نشر از آنها برای فروش هرچه بیشتر محصولات آخرالزمانی به مشتریان خود بهره می جوید. از این رو است که مونهن این سرمایه داری را نوعی سرمایه داری هزاره گرا می نامد که حتی در پی سودجویی از باورهای پایان جهان است. از این رو، رسانه های دینی نیز به سمت محتواهای همگن تمایل یافته اند. اما، در عین حال، میان محتوایی که رسانه های دینی هزاره گرا در باره پایان جهان منتشر می سازند و در آن به تقبیح سرمایه داری می پردازند، و استفاده از ابزارهای نظام سرمایه داری برای انتشار این آثار تناقضی آشکار وجود دارد. زیرا، آنان در عقیده ناقد نظام سرمایه داری و شیوه های اقتصادی آن هستند، اما در عمل از همان شیوه ها برای نشر افکار و باورهای خود بهره می جویند.
نگرش هزاره گرایان نسبت به فناوری ها، به ویژه فناوری های نوین منفی است، و از نظر آنان فناوری ها یکی از ابزارهای حکومت دجال به شمار می روند. مهم ترین فناوری که هزاره گرایان به آن بدبین هستند، نظام مراقبت و نظارت است که نشانه جانور به شمار می رود. این نظام مراقبت و نظارت که در بسیاری از فیلم های هالیوودی نمونه آن را می بینیم، ابزاری برای کنترل مردم به شمار می روند. چیپ های _ مدارهای الکترونیکی _ زیستی که در زیر پوست قرار می گیرند و امکان کنترل همه رفتارهای فرد را به نظام های کنترل کننده می دهند، ابزاری مهم برای این نظام های مراقبت به شمار می روند. دیتمار کامرر _ 2004 _ بر این عقیده است که نه تنها هالیوود از تصاویر دوربین های تلویزیونی مداربسته _ سی.سی.تی.وی _ در صحنه های روایی خود استفاده می کند، بلکه آن را نوعی رتوریک مراقبت می نامد که به مثابه یکی از مؤلفه های جامعه جدید و نحوۀ کنترل شهروندان توسط حکومت _ به اصطلاح برادر ارشد _ معرفی می شود. برای مثال، در فیلم های اتاق امن _ فینچر، 2002 _، دشمن حکومت _ اسکات، 1998 _ و گزارش اقلیت _ اسپیلبرگ، 2002 _ شیوه های نظارت و مراقبت الکترونیکی به خوبی به نمایش گذاشته شده است. نمونه های متعددی از آثار گرافیتی هنرمند زیرزمینی بریتانیا، بنکسی به چشم می خورد که موضوع آن نقش سی.سی.تی.وی _ تلویزیون های مداربسته _ در زندگی مردم غرب است
در بازماندگان نیز نشان جانور بیش از هر چیز با فناوری های نوین مرتبط است؛ ابزارهایی برای دستکاری، کنترل یا حذف کردن مردم. شباهت میان نظام های سراسربینی که به کار مراقبت و نظارت بر رفتار مردم می پردازند در جهان داستانی بازماندگان و جهان واقعی به خوبی بر راست نمایی این مجموعه بازماندگان تأکید می ورزد و این کتاب ها را از نظر خوانندگانش موجه جلوه گر می سازد. دیوید لایون _ 2001 _ در کتابش به نام جامعه مراقبت: رصدکردن زندگی روزمره، به خوبی نشان می دهد که چگونه کارت های اعتباری و هویت شناسی های بایومتریک به شکل گیری یک جامعه سراسربین کمک کرده است.
رهایی انسان از این جامعه مراقبت و سراسربین که فناوری های ابزار کنترل آن اند، و دجال بر آن حکم می راند، در بازماندگان مطرح می شود. اما این رهایی و رستگاری پیش از هر چیز بر محور خود فرد، اعضای خانواده و دوستانش می گردد. بنابراین، ماهیتی کاملاً محدود و متکی بر اجتماعات کوچک _ خانواده و اجتماع دینی _ دارد. در این جا دو گروه در برابر هم قرار می گیرند: نجات یافتگان _ کسانی که توسط مسیح ربوده شده و جایی در آسمان با یکدیگر ملاقات می کنند- ، در برابر محکومان یا نفرین شدگان. از دیگر سو، در برابر نشان جانور برای مؤمنان نیز نشان هایی وجود دارد. برای مثال، نشان مسیح در برابر نشان جانور. این نشان بر روی پیشانی مؤمنان قرار می گیرد. این نشان را تنها دیگر مؤمنان می توانند ببینند. مؤمنان نیرویی برای مبارزه با دجال و پیروان او تشیکل می دهند به نام _ نیروی عذاب _ که وجهی نظامی به کار آنان می دهد. البته، نشان ها _ چه نشان های جانور و چه نشان های مسیح _ قطعی نیستند؛ بنابراین، در عدم قطعیت نشان ها رمان های بازماندگان به نگاهی پسامدرن نزدیک می شوند. این تعبیری از یک جامعه مخاطره آمیز مدرن _ به تعبیر اولریش بک _ و یا جامعه ای با حساسیت های فرهنگی پسامدرن است. به همین دلیل برخی از کاراکترهای داستان، نظیر چانگ نشان های هر دو گروه را می گیرند و بنابراین معنایی مطلق برای هیچ از آن ها قائل نیستند؛ حال آن که اِرنی برعکس است.
در میان فناوری ها تنها اینترنت است که وضعیتی متفاوت از نظر بازماندگان دارد. خلاف سایر فناوری ها، تنها اینترنت است که متعلق به حکومت دجال نیست و می توان آن را فضایی آزاد از سلطه دجال تلقی کرد؛ این برداشت از اینترنت آشکارا از گفتمان دهه 1990 راجع به اینترنت پیروی می کند. بنابراین، برای مخالفان دجال، اینترنت ابزاری است که می توان از آن برای مبارزه با دجال بهره برد. اینترنت اگرچه از نظر پیروان دجال راهی برای شکل دادن به یک اقتصاد جهانی است، اما برای مخالفان دجال نیز وسیله ای برای مقاومت و مبارزه است. در جهان واقعی نیز پیروان هزاره گرایی تلاش می کنند که از شبکه های آنلاین و به ویژه شبکه های اجتماعی برای گسترش دانش هواداران و انتشار کتاب استفاده کنند.
استفاده از اینترنت به خوبی گرایش به استفاده از نهادهای غیرمتمرکز ارتباطی را به عنوان یک استراتژی برای مقاومت آشکار می سازد. نهادهای ارتباطی متمرکز ابزاری در دست حکومت دجال است؛ حال آن که شبکه های ارتباطی غیرمتمرکز این امکان را به مؤمنان می دهند که با آن دست به مقاومت بزنند. از نظر اقتصادی نیز تأکید هزاره گرایان بر برنامه های کارآفرینی است تا برنامه های عمومی هدایت شده توسط حکومت. از طریق این برنامه ها بهتر می توان در برابر سرمایه داری مقاومت کرد. به هم ریختن ساختار مبتنی بر عقلانیت تولید، توزیع و مصرف در اقتصاد موجود چیزی است که هزاره گرایان دنبال می کنند. بنابراین، رسانه های نوین، ساختارهای حکومتی و ساختارهای بین المللی همگی ابزارهایی در اختیار دجال اند. ابررایانه های کنترل کننده دقیقاً همان چیزی هستند که نظیر جانور جهان را کنترل می کنند.
در این دنیایی که به شیوه های مختلف تحت حاکمیت دجال و نیروهایش است، تنها کاری که باید فرد انجام دهد، نجات خویش است؛ این شکلی از ایدئولوژی است که بازماندگان ترویج می کند. نوعی جداگزینی خودخواهانه که فرد مؤمن باید انجام دهد تا بتواند خود را از نیروهای دجال رهایی بخشد. بنابراین، فرد نباید کاری به مشکلاتی نظیر جنگ ها، نسل کشی، قحطی و گرسنگی، تولید و تکثیر سلاح های اتمی و غیراتمی داشته باشد؛ فرد تنها باید تلاش کند تا خود و خانواده اش را رهایی بخشد. کلید نجات در این ایدئولوژی باور حقیقی است و نه مداخله برای اصلاح امور و مسؤولیت اجتماعی. تنها چیز مورد احتیاج ایمان حقیقی است که به معنای عدم نیاز به تغییرات ساختاری عمیق و یا کمک اقتصادی به دیگران است. در واقع، از این منظر همدستان دجال دقیقاً کسانی هستند که برای «عدالت اجتماعی» فعالیت می کنند. زیرا، دجال فقط کارهایی را انجام می دهد که مشروعیت عمومی برای او به همراه بیاورد؛ اقداماتی برای برپایی عدالت اجتماعی. در ایدئولوژی هزاره گرایانه بازماندگان نوعی تقدیرگرایی نهفته است؛ کسی را نمی توان نجات داد، به ویژه از طرف مقابل. به این ترتیب، آنان حتی عملکرد تبشیری را نفی می کنند.
اما، در مقابل تفسیر پیشا هزاره گرایی تقدیرگرا (دیتمر، 2007)، تفسیری دیگر هم وجود دارد: پساهزاره گرایی. پسا هزاره گرایی برآن است که مسیح باز نمی آید، مگر پس از یک دورۀ صلح جهانی هزار ساله. بنابراین، باید برای برپایی صلح جهانی تلاش کرد. آشکارا ایدئولوژی پساهزاره گرایان کاتولیک، تفسیری فعال و لیبرال از سرانجام جهان و وظیفه مؤمنان به شمار می رود و در مقابل ایدئولوژی پیشا هزاره گرایان انجیلی تقدیرگرا قرار می گیرد. در حالی که پیشاهزاره گرایان دست از تبشیر برای تبدیل کردن غیرمؤمنان به مؤمنان بر می دارند؛ پساهزاره گرایان کاتولیک در صدد تبشیر و تلاش برای برپایی صلح جهانی اند. بنابراین، در جهان بینی اوانجلیکی نه تنها نباید جلوی جنگ و رنج بشری را گرفت؛ بلکه وجود جنگ و رنج نشانه ای از فراهم آمدن زمینه ها برای ظهور مجدد مسیح به شمار می رود. از این رو، نباید جنگ به ویژه در نقاطی مانند خاورمیانه را کتمان کرد، بلکه این امور شرایط ضروری برای ظهور مجدد مسیح به شمار می آیند. به همین دلیل، راست مسیحی آمریکا به این دلیل از اسرائیل حمایت می کند، که جنگ در خاورمیانه از نظر آنان فراهم آورنده پیش شرط های لازم برای بازگشت مسیح برای نجات بشریت است.
بنابراین، ایدئولوژی هزاره گرایی انجیلی کاملاً با سرمایه داری هزاره گرا همنوا است. زیرا، صعنت فرهنگ آخرالزمانی نمایشی از افراطی‏گری، مصرف گرایی، انزواطلبی و دو قطبی شدن اجتماعی را عرضه می کند که در نهایت به مدارا نسبت به شرایط ساختاری و کردارهای اجتماعی که در بن بسیاری از مسائل اجتماعی امروزه جامعه آمریکا وجود دارد، می انجامد.
بازی های رایانه ای هزاره گرا
بازی های رایانه ای نظیر دیگر رسانه ها اکنون در اختیار دینداران نیز قرار گرفته اند. آنان درصدد ند تا از این رسانه نوین برای اهداف و مقاصد دینی خود بهره جویند. اگرچه تعداد بازی های دینی که امروزه ساخته می شود نسبت به بازی های غیردینی از نظر محتوا کاملاً اندک است، با این حال همچون هر رسانه دیگری بررسی تعامل دین و بازی های رایانه ای قابل ملاحظه می نماید. این موضوع به ویژه از آن جهت قابل اهمیت است که بازی های رایانه ای خود به یک نهاد جامعه پذیری جدید (آگوستو، 2003؛ پیرس، 2006؛ یی، 2006) کودکان و نوجوانان در جوامع جدید تبدیل شده اند. رشد و گسترش صنعت بازی ها به منزلۀ یک صنعت سرگرمی _ آموزشی نیز بر اهمیت بازی ها افزوده است. ویژگی های چندگانه بازی ها (تعاملی بودن، داستانی بودن، قابلیت راهبری دیگران، بیرونی سازی خود، خطرپذیری بی خطر) که به گفته کالیا (2007 الف، 2007ب، 2009) به غرقه شدن بازیکن در فضا یا دنیای بازی منجر می شود، از جمله عواملی است که بر اهمیت بازی ها افزوده است. اهمیت بازی ها از این منظر توجه ادیان مختلف را نیز به خود جلب کرده است. آنها در صددا ند تا نظیر دیگر رسانه های جمعی که روزگاری از آنها گریزان بودند (ابتدا رادیو، سپس تلویزیون و اکنون اینترنت) به استفاده از این رسانه ها در راستای اهداف دینی خود روی آورند. با این حال، از منظر دانشگاهی، بررسی رابطه دین و بازی های رایانه ای از جهات مختلف امکان پذیر است، که در این جا فرصت پرداختن به آنها نیست. یکی از پرسش های کلیدی که به موضوع مقاله حاضر مرتبط است، بررسی چگونگی عمل کردن بازی ها به منزله یک دستگاه ایدئولوژیک است. این دستگاه ایدئولوژیک نه تنها به مثابه یک دستگاه سیاسی، بلکه به منزله یک دستگاه دینی نیز عمل می کند. در این برداشت، باید یادآور شد که همان گونه که آلتوسر (فرتر، 1387: 122 و بعد؛ گریک، 2003) و ژیژک (1989، 1991، 1994) اشاره کرده اند، کردار بر باور تقدم دارد. به عبارت آلتوسری و ژیژکی ما عمل نمی کنیم چون باور داریم، بلکه باور داریم چون عمل می کنیم. به دیگر بیان، در بازی های رایانه ای کردار بیش از هر رسانه دیگری بر باور تقدم دارد. این درک از بازی ها ما را به این نکته نزدیک می سازند که چگونه بازی ها به منزله یک دستگاه ایدئولوژیک عمل می کنند. ژیژک در کتاب های متعددش ابژه والای ایدئولوژی (1989)، ترسیم نقشه ایدئولوژی (1994)، و به ویژه در چون آنها نمی دانند چه می کنند (1991) برداشت بسیار جالب توجهی از ایدئولوژی ارائه می کند؛ به طوری که نظریه های ایدئولوژی گرامشی و آلتوسر را گامی به پیش می برد. ژیژک می گوید «باورها و اعتقادات ما آن چه احساس می کنیم، نیست، بلکه آن چه می کنیم است» (مایرز، 1385: 102). این گفته ژیژک در واقع سخن آلتوسر را به یاد می آورد که ما به کلیسا نمی رویم، چون اعتقاد داریم؛ اعتقاد داریم چون به کلیسا می رویم. به این طریق، از نظر آلتوسر هم، مناسک و یا کردار قبل از باور وجود دارد. ژیژک برای روشن کردن نظر خود چرخ دعای تبتی را مثال می زند. مؤمن تبتی ابتدا دعا را روی تکه کاغذی می نویسد، کاغذ را تکه کرده و داخل استوانه ای قرار می دهد که باید بدون فکر گردانده شود. گردش این چرخ به معنای آن است که مشغول خواندن دعای شما است، یا به دیگر بیان شما در حال دعا خواندن با میانجی چرخ دعا هستید. به گفته ژیژک فرقی نمی کند که موقع گرداندن چرخ مشغول چه فکری هستید، چرا که از منظری عینی، شما هم چنان در حال دعا کردن اید؛ خلوص دعای شما در کار شما (گرداندن چرخ) است، نه در آن چه به آن فکر می کنید. بنابراین، ایدئولوژی یک نظام باور نیست که ابتدا به افراد عرضه شود و اگر پذیرفتند و آن را در عمل به کار گرفتند، تسلیم ایدئولوژی شده باشند؛ به ایدئولوژی عمل می شود و سپس باور به آن به وجود می آید! به این طریق، روشن می شود که افراد بدون آن که بخواهند، در عمل به ایدئولوژی باور می آورند. به این ترتیب، ایدئولوژی متضمن نوعی «باور قبل از باور» است. این «باور پیش از باور» همان پارادوکسی است که پاسکال هم به آن اشاره کرده است. «باور پیش از باور» مانند چرخ دعای تبتی اعتقادی خودکار است. این باور مانند ماشین کار می کند و پنهان از ما در ناخودآگاهمان به کارش ادامه می دهد. «دستگاه های ایدئولوژیک دولت» دقیقاً نظیر چرخ دعای تبتی ماشین های باوری هستند که به آنها پیش از آن که به آن ها باور بیاوریم، به آنها باور داریم. دستگاه های ایدئولوژیک دولت «ساز و کارهایی اند که باور به نظامی خاص را ایجاد می کنند و از این طریق اعتقاد به درستی نظام مذکور آن را، حتی پیش از آن که به وجود چنان نظامی واقف شویم، خلق می کنند. این ساز و کارها به شکل ناخودآگاه مقدم بر باور ما هستند و از این طریق ما را به آن عادت می دهند» (همان، 107). به نظر ژیژک درست به همین دلیل است که استیضاح (احضار/ فراخوانی) سوژه آلتوسری عمل می کند؛ اگر این باور پیش از باور وجود نداشت، هرگونه فراخوانی ایدئولوژیک نمی توانست، سوژه های انسانی را به آن چه می خواهد، دعوت کند. همین که در نظام های اجتماعی به کردارهایی که از ما خواسته می شود، عمل می کنیم، باور نسبت به آن چیزها در ما پدید می آید. درست به همین خاطر است که افراد متوجه رسوخ ایدئولوژی به درونشان نمی شوند. آنها «انجامش می دهند، ولی ازش خبر ندارند».
آن چه در بازی های ویدئویی _ رایانه ای اتفاق می افتد، دقیقاً همین است. بازی ها همچون چرخ دعای تبتی عمل می کنند؛ چون انجامشان می دهیم، به آنها باور داریم. از لحظه ای که نخستین کلیک بازیکن برای راه انداختن یک بازی صورت می گیرد، دستگاه باور بازی به کار می افتد. در جریان بازی با هر عملی که انجامش می دهیم، در کار مشارکت در باوری هستیم که در بازی وجود دارد؛ انجامش می دهیم، ولی ازش خبر نداریم». این آن چیزی است که در بازی ها رخ می دهد. بنابراین، اگرچه تعاملی بودن در بازی ها به معنای آزادی سوژه _ بازیکن برای انجام آن چه دلش می خواهد است؛ با این حال، این تعامل دقیقاً در ماشینی عمل می کند که بر اساس باورهای خاص سامان یافته است (آپرلی، 1387)
بازی بازماندگان به عنوان حلقه ای از صنعت فرهنگی هزاره گرا توسط شرکت اینسپایِرد مدیا انترتینمنت در سال 2006 به بازار آمد و یک بازی دینی در ژانر «استراتژی زمان واقعی» است. در رتبه بندی ای.اس.آر.بی این بازی رده تی (نوجوانان به بالا) را گرفت. داستان بازماندگان جنگ خیر و شر در واپسین روزهای بشریت است. در این جنگ برخی از مؤمنانی که به مسیح منجی اعتقاد دارند گرد آمده اند و گروهی تشکیل داده اند تا به جنگ شر بروند. در این بازی شر «شرکت های بین المللی تجاری»اند که قصد دارند به نحو دیگری پایان دنیا را رقم بزنند. در بازی تک نفره بازماندگان بازیکن می تواند یا به نیروی تی.اف. (نیروی رهایی بخش)در دوران «پسا ربایش» در شهر نیویورک بپیوندند و یا به عضویت جی.سی. در آید که فردی ضدمسیحی به نام نیکول کارپنتیا ریاست آن را بر عهده دارد و هدف آن حکومت بر جهان است. کاراکترهای اصلی بازی عبارت اند از: ریفورد استیل، کامرون باک ویلیامز، شِلو استیل و بروس بارنز. بازیکن باید بکوشد تا با هدایت این افراد و با کمک واحدهای نیروی رهایی بخش جی.سی (شرکت گلوبال کامیونیتی ) را شکست دهد. این کار باید با قانع کردن شهروندان خنثی و شهروندانی که متحدان جی.سی. به شمار می روند، صورت گیرد؛ با این حال، در صورت ضرورت می توان از نیروی قهریه نیز برای شکست جی.سی. استفاده کرد.
اگرچه، بازماندگان نوعی جنگ مؤمنان علیه ناباوران یا کافران به مسیح است، اما، استراتژی اصلی بازی «متقاعد سازی» ناباوران است. بنابراین، کشتن دیگران (ناباوران، نیروهای شرّ) سبب افول «سطح روحی» بازیکن می شود. بازیکنان در یک واحد یا اجتماع کوچک تلاش می کنند تا با ناباوران و به ویژه نیروهای شرّ یا جی.سی. بجنگند، ولی این جنگ باید تا آن جا که ممکن است بر اساس متقاعد سازی باشد. اگر سطح روحی یک واحد خیلی افول کند، آن واحد به شهروندان خنثی یا شهروندانی که عضو جی.سی. هستند، تبدیل می شوند و این به معنای «باختن» بازی است.
اما، نیروهای گلوبال کامیونیتی از چنین کاری سرباز نمی زنند. آنان به روی مردم آتش می گشایند و به مؤمنان در کلیسا حمله می کنند
امکان انجام بازی هم به صورت تک نفره وجود دارد و هم به صورت چندنفره آنلاین. در بازی چندنفره آنلاین حداکثر 8 بازیکن (4 نفر علیه 4 نفر) می توانند بازی را انجام دهند.
نتیجه گیری
هزاره گرایی مضمونی است که امروزه به یکسان توسط صنایع فرهنگی سرمایه داری و سیاستمداران، هر یک به دلایل مختلف، مورد بهره‏برداری قرار می گیرد. برای صنایع فرهنگی، هزاره گرایی موضوعی جذاب برای فروش ترس به میلیون ها مسیحی، و حتی غیرمسیحی، در سراسر جهان است. صنعت هزاره گرایی به سادگی متوقف نمی شود و حتی زمانی که دیگر روایت های مسیحی نخ نما شده اند، در تقویم ملل دیگر _ از جمله تقویم قوم مایا _ به دنبال سرنخ هایی برای ادامه گفتمان هزاره گرایی خود می گردد. بازماندگان از جمله مضامینی است که در این صنعت به خوبی به اشکال مختلف فرهنگی در آمده است و میلیون ها نسخه از آن ها به دست مؤمنان مسیحی در سراسر دنیا رسیده است. این ایدئولوژی حداقل در سه نکته نه به نفع جامعه جهانی است و به نفع جامعه داخلی آمریکا است: نخست، تکیه بر اجتماع کوچک مؤمنان و پرهیز از کمک به جامعه بزرگتر، دوم، عدم حمایت از صلح در جهان و سوم، تلاش نکردن برای اصلاح وضع موجود. ایدئولوژی «عوامانه شده» هزاره گرایی نه تنها به بینش میلیون ها انسان شکل می دهد، بلکه بر بینش سیاستمداران درباره سیاست خارجی نیز مؤثر است. یا حداقلی به مثابه ابزاری برای فرموله کردن اهداف آنان برای توده مردم به کار می آید. آن چه را نمی توان به صراحت گفت، با تعابیر هزاره گرایانه می توان توجیه دینی کرد. استفاده از تمهیدات رتوریکی به منزله ابزاری گفتمانی برای توجیه سیاست خارجی از شیوه های رایج در میان سیاستمداران است و سیاستمداران آمریکایی به خوبی از چنین تمهیداتی برای اقناع توده مردم و جلب حمایت آنان از سیاست های خویش، بهره می جویند.
منابع
1
-آپرلی، توماس، ایچ، «ژانر و مطالعات بازی های رایانه ای: به سوی یک رویکرد انتقادی به ژانرهای ویدئویی»، ترجمه: عبدالعزیز تاتار، در: درآمدی بر بازی های ویدئویی و رایانه ای، ویراسته: مسعود کوثری، تهران، نشر سلمان و خانه بازی های ویدئویی و رایانه ای، 1387.
2
-ژیژک، اسلاوی، عینیت و ایدئولوژی، ترجمه: علی بهروزی، تهران، طرح نو، 1389.
3
-فرتر، لوک، لویی آلتوسر، مترجم امیر احمدی آریان، تهران، مرکز، 1387.
4
-کوثری، مسعود، گرافیتی: رویکردی انتقادی، تهران، دریچه نو، 1390.
5
-النجیری، محمود، آرمگدون، نبرد آخرالزمان به روایت مسیحیان صهیونیست، ترجمه: قبس زعفرانی و رضا عباسپور، تهران، هلال، 1385.
6
-همیلتون، ملکم، جامعه شناسی دین، ترجمه محسن ثلاثی، تهران، نشر تبیان، 1377.
7
-یورگنسن، ماریان و فیلیپس، لوئیز نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه هادی خلیلی، تهران، نشر نی، 1389.
8. Agosto, Denise E, Girls and Gaming: A Summary of the Research with Implications for Practice, 2003
9. Calleja, G, Digital games as designed experience: Reframing the concept of immersion. Victoria University of Wellington, Unpublished doctoral dissertationhttp://www.gordoncalleja.com/phdthesis.html. , 2007a
10. Calleja, G, Revising Immersion: A Conceptual Model for the Analysis of Digital Games, DIGRA, Retrieved from http://www.digra.org. 2007b
11. Calleja, G, Experiential Narrative in Game Environments, Paper presented at the Breaking New Ground: Innovation in Games, Play, Practice and Theory ,DIGRA. Retrieved from http://www.digra.org. 2009
12. Forbes, Bruce David and Kilde, Jeanne Halgren Rapture, Revelation, and the End Times: Exploring the Left Behind Series, Palgrave, 2004
13. Garite. M., The Ideology of Interactivity, or Video Games and the Taylorization of Leisure, English Department, Syracuse University [online], at: </~chikken/cgi-bin/ research.pl?action =browse&diff=2 &id=Value _Theory - 8k>.
14. Joseph, Lawrence Apocalypse 2012: A Scientific Analysis of Civilization’s End, New York, Morgan Road Books. www.mcs.vuw.ac.nz . 2007
15. Kammerer, Dietmar Video Surveillance in Hollywood Movies, Surveillance & Society, 2 (2/3) pp. 464-473, available at: http://www.surveillance-and-society.org/articles2(2)/movies.pdf. 2004
16. Koester, Graiger Revelation and the Left Behind Novels, Word & World, Vol. 25, N. 3, 2005
17. Lyon, David Surveillance Society: Monitoring of Everyday Life, Buckingham: Open University Press, 2011
18. Marks, John Reason to Believe: One Man's Journey Among the Evangelicals and the Faith He Left Behind, Harper Collins e-books, 2008
19. Monahan, Torin Marketing the beast: Left Behind and the apocalypse industry, Media, Culture & Society, Vol. 30(6), 2008
20. Pearce, Celia Productive Play Game Culture from the Bottom Up, Games and Culture, Vol.1, N.1, 2006
21. Thompson, Leonard L. The book of Revelation: Apocalypse and empire, Oxford University Press, 1997
22. Williamson, Arthur H. Apocalypse then: prophecy and the making of the modern world, Westport, CT: Praeger Publishers, 2008
23. Yee, Nick The Labor of Fun How Video Games Blur the Boundaries of Work and Play, Games and Culture, Vol.1, N.1, 2006
24. Zizek, Slavoj The Sublime Object of Ideology, London and New York: Verso,1989
25. Zizek, Slavoj For They know not What They Do: Enjoyment as a Political Factor, London and New York: Verso, 1991
26. Zizek, Slavoj (ed.) Mapping Ideology, London and New Yourk: Verso, 1994

آدرس مطلب: http://www.ayandehroshan.com/vdcebx8oijh8o.9bj.html

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

پربيننده ترين مطالب

ورود کاربر

حديث

امام على عليه‏ السلام : أفضَلُ الأدَبِ ما بَدَأتَ بِهِ نَفسَكَ

بهترين ادب آن است كه از خود آغاز كنى.

ميزان الحكمه ، حدیث ۳۶۹